Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. S. o przyznanie zasiłku okresowego.
Ze stanu faktycznego przedstawionego przez organ wnioskujący wynikało, że w dniu 15 maja 2023 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo - przebywającej w Ośrodku [...] w [...] – R. S. z prośbą o przyznanie zasiłku okresowego. Po wszczęciu postępowania ustalono w ewidencji ludności, że ww. obecnie jest osobą nieposiadającą żadnego zameldowania, natomiast ostanie miejsce jej zameldowania na pobyt stały to: ul. [...],[...], Gmina [...].
W związku z tym, Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał podanie R. S. według właściwości do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. GOPS w [...] zwrócił jednak powyższe dokumenty wskazując, że ostatnim miejscem zamieszkania zainteresowanej była Gmina [...], ponieważ przebywała ona pod adresem [...] ul. [...].
Pracownik socjalny OPS [...] udał się zatem pod wskazany adres, gdzie uzyskał informację od dziadka R. S., że ww. nigdy nie mieszkała i nie będzie mieszkać pod tym adresem.
W tych zatem okolicznościach Burmistrz Miasta i Gminy [...] uznał, że konieczne było wystąpienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] podniósł, iż w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że R. S. do czerwca 2021 r. była zameldowana na pobyt stały w miejscowości [...] ul. [...], gdzie zamieszkiwała ze swoim partnerem. Po rozstaniu, partner dokonał jednak jej wymeldowania. Nie wiedział przy tym, gdzie zainteresowana później przebywała.
Na podstawie natomiast rozmowy telefonicznej, która przeprowadził pracownik socjalny OPS w [...] z pracownikiem Ośrodka, w którym przebywała R. S., ustalono, że rozpoczynając terapię R.S. podała jako adres swojego stałego zamieszkiwania: [...] ul. [...]. Podczas zaś przeprowadzonego z zainteresowaną w Ośrodku [...] w [...] wywiadu środowiskowego zainteresowana złożyła dwa oświadczenia. W oświadczeniu pierwszym, R.S. wyjaśniła, że od czerwca 2021 r. zamieszkiwała pod adresem [...], gmina [...], później [...] gmina [...]. W oświadczeniu drugim podała zaś: "ostatni adres zameldowania na pobyt stały: [...] ul. [...], [...], powód opuszczenia: podjęcie leczenia, czy istnieje możliwość powrotu: TAK". W związku z tym, zdaniem organu pozostającego w sporze, należało uznać, iż ostatnim miejscem zamieszkiwania zainteresowanej, z którego udała się na leczenie, był [...], ul [...], gmina [...] a zatem, tym samym nie było podstaw do uznania R. S. za osobę bezdomną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku R. S. o przyznanie zasiłku okresowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest zaś ustalenie, czy R.S. jest osobą bezdomną.
Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie niesporne jest, że R.S. nie jest obecnie nigdzie zameldowana. Ostanie zaś jej miejsce zameldowania na pobyt stały to: ul. [...],[...], Gmina [...], co ustalono na podstawie danych z ewidencji ludności.
Niesporne też było, że składając wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, zainteresowana przebywała w Ośrodku [...]w [...], gdzie odbywała leczenie. Istotne dla sprawy było również to, iż na podstawie okoliczności, na które powoływały się pozostające w sporze organy nie można było przyjąć, że w/w posiadała w ogóle konkretne miejsce zamieszkania. Z tego zatem powodu ustalenie właściwości organu w oparciu o przesłankę z art. 101 ust. 1 u.p.s. nie było w tym wypadku możliwe.
W takiej więc sytuacji, mając na uwadze, że Ośrodek, w którym przebywała R.S. niewątpliwie nie mógł być uznany za lokalny mieszkalny (bo nie służył on zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych) a ponadto, że ww. nie była nigdzie zameldowana na pobyt stały, należało uznać, iż była ona osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
W związku z powyższym, mając na uwadze, iż ostatnim miejscem zameldowania R.S. na pobyt stały była gmina [...], zgodnie z art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie zasiłku okresowego był Burmistrz Gminy [...].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.