Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Rumi wnioskiem z dnia 01 grudnia 2010 r., na podstawie art. 22 k.p.a., wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu między nim a Burmistrzem Miasta i Gminy Wieleń, który z tych organów jest właściwy do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przyznania pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku podano następujące okoliczności:
Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wieleniu (dalej Kierownik MGOPS w Wieleniu), działający w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy Wieleń, postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] listopada 2010 r.) na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał według właściwości pismo J. G. organowi właściwemu, tj. Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rumi (dalej Kierownik MOPS w Rumi), celem rozpoznania sprawy i udzielenia stosownej pomocy.
W uzasadnieniu wniosku Kierownik MOPS w Rumi wskazał, że postanowieniem z [...] listopada 2010 r. Kierownik MGOPS w Wieleniu uznał się niewłaściwym dla prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia pomocy J. H., przebywającemu w Punkcie Pielęgnacyjno-Opiekuńczym [...] w Rumi (dalej P.P.R.O. [...]) i przekazał dokumentację wg właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rumi. W uzasadnieniu postanowienia Kierownik MGOPS w Wieleniu wskazał, że zgodnie z art. 101 "pkt" [winno być "ust."] 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej u.p.s. bądź ustawa o pomocy społecznej), właściwość ocenia się wg miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a z mocy art.101 "pkt" [winno być "ust."] 6 u.p.s., dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, kierująca go do domu pomocy społecznej. Skoro Ośrodek w Wieleniu nie kierował J. H. do domu pomocy społecznej, obowiązek rozpatrzenia pisma jego pełnomocnika J. G. spoczywać winien na MOPS w Rumi.
Kierownik MOPS w Rumi uznał, że nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy, bowiem nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 101 u.p.s., która pozwalałaby na uznanie właściwości "miejskiej" [winno być "miejscowej"] MOPS w Rumi. J. H. nie jest osobą bezdomną; nigdy nie był zameldowany w Rumi. J. H. jest zameldowany na pobyt stały w D. gm. Wieleń, przy ul. [...]. MOPS w Rumi nigdy nie kierował i nie umieszczał J. H. w "DPS [...]". Nie zachodzi też sytuacja, którą można by uznać za szczególnie uzasadnioną w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. Z ostrożności Kierownik MOPS w Rumi wskazał, że w chwili otrzymania pierwszego pisma w sprawie, wnioskodawca kwestionował wymogi formalne złożonego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozstrzygają w szczególności spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 4 p.p.s.a.). Właściwym do rozpoznania tego rodzaju sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie doszło do sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego: Burmistrzem Rumi a Burmistrzem Miasta i Gminy Wieleń, gdyż żaden z tych organów nie uznał się za właściwy dla rozpoznania sprawy o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej J. H. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
Zarówno postanowienie z [...] listopada 2010 r., jak i wniosek z [...] grudnia 2010 r., są bardzo skąpo uzasadnione w sferze ustaleń faktycznych. Obaj Burmistrzowie milcząco i bez dostatecznych dowodów przyjęli, że P.P.R.O. [...] jest domem pomocy społecznej. W sprawie nie ustalono, czy Punkt Pielęgnacyjno-Opiekuńczy [...] w Rumi (określony w pieczęci >>"P.P.R.O. "[...]" Usługi Rehabilitacyjno-opiekuńcze T. G. Filia: [...] Rumia, ul. [...] <<; k. 7 akt administracyjnych), miał lub ma status domu pomocy społecznej w rozumieniu art. 54 i nast. u.p.s., bądź czy miał taki status w okresie od przyjęcia do P.P.R.O. [...] J. H., a do dnia [...] listopada 2010 r. status taki utracił. Nie ustalono także, w jaki sposób J. H. znalazł się w P.P.R.O. [...]. Bezspornym w sprawie jest, że do P.P.R.O. [...] nie skierowała J. H. ani gmina Wieleń, ani gmina Rumia. Z tej przyczyny w sprawie nie zachodzi przesłanka z art.101 ust. 6 u.p.s.
W orzecznictwie Sądów administracyjnych i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy (wójta, burmistrza, kierownika ośrodka pomocy społecznej) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone w art. 25 k.c. Jedynie gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zamieszkania. O właściwości organu gminy we wszystkich przypadkach zakwalifikowanych przez organ rozpatrujący żądanie jako sprawy niecierpiące zwłoki, rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (I. Sierpowska "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz" wyd. 2, ABC 2009 s. 396; W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz" wyd. 3, LexisNexis 2010 s. 402 uw. 1).
Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. J. H. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu powołanych przepisów, bowiem do dnia dzisiejszego zameldowany jest na pobyt stały w D. gm. Wieleń, przy ul. [...], a organy nie ustaliły, że w lokalu tym nie ma możliwości zamieszkania. P.P.R.O. [...] nie jest noclegownią dla bezdomnych a J. H. znalazł się w tej placówce na podstawie umowy z dnia [...] lutego 2005 r., nie jako osoba bezdomna. W sprawie nie zachodzi zatem właściwość z art. 101 ust. 2 u.p.s.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art.101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.5.2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.02.2009 r., I OW 164/08).
Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu (S. Nitecki "Pomoc społeczna procedury i tryb przyznawania świadczeń" wyd. 2, Gaskór Wrocław 2010 s. 54). W niniejszej sprawie J. H. zamieszkuje od [...] lutego 2005 r. bez przerwy w domu, należącym do P.P.R.O. [...] w Rumi przy ul. [...]. Uwzględniwszy wiek ([...] lat) i stan zdrowia (samotna osoba niepełnosprawna, otrzymująca rentę nr [...] z ZUS w P.), uznać należy, że J. H. w okresie ponad 5 lat pobytu w domu, należącym do P.P.R.O. [...] w Rumi przy ul. [...], ześrodkował w R. swe osobiste i majątkowe interesy – adekwatne do wieku i stanu zdrowia – i przebywa w Rumi z zamiarem stałego pobytu w tej miejscowości, w rozumieniu art. 25 k.c.
Z tych przyczyn właściwym miejscowo dla rozpatrzenia sprawy o świadczenie z pomocy społecznej dla J. H. jest Burmistrz Rumi (art. 101 ust. 1 u.p.s.).
Jedynie na marginesie należy zauważyć, że Burmistrz Rumi błędnie uznał, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, którą należałoby uznać za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. W istocie bowiem umowa z dnia [...] lutego 2005 r., na podstawie której J. H. przebywał w P.P.R.O. [...] w Rumi została dnia [...] września 2010 r. wypowiedziana na dzień [...] listopada 2010 r. przez prowadzącego tę placówkę T. G., wobec nie spełnienia wymagań określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej i wydaniem przez Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w W. decyzji nr [...], zakazującej użytkowania budynku przy ul. [...] w Rumi na cele domu opieki nad osobami starszymi. W placówce tej – prócz J. H. - przebywały inne osoby samotne, które nie są w stanie żyć samodzielnie i z uwagi na wiek i stan zdrowia, wymagają stałej opieki. Podmiot dotychczas prowadzący placówkę poinformował z wyprzedzeniem MOPS w Rumi o konieczności przejęcia opieki nad tymi osobami, tj. zapewnienia im miejsca pobytu, wyżywienia, pomocy socjalnej i medycznej, gdyż bez stałej opieki ich życie i zdrowie będzie bezpośrednio narażone. Stan taki stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.