Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Otmuchowie, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Otmuchów, wnioskiem z dnia 18 września 2009 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego (pierwotnie do niewłaściwego w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia sprawy pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów pogrzebu W. K. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że podanie o pomoc w sprawie kosztów pogrzebu osoby bezdomnej - W. K., którego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był Mińsk Mazowiecki, ul. [...], złożone przez Koło Otmuchowskie Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta, powinno być rozpatrzone przez organ pomocy społecznej właściwy ze względu na ostatnie miejsce zameldowania zmarłego na pobyt stały.
Skoro miejscem tym był Mińsk Mazowiecki, wniosek powinien rozpatrzyć Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim. Nieprawidłowo zatem organ ten wydał postanowienie z dnia [...] marca 2009 r., [...], w którym uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w Otmuchowie. Błędnie w postanowieniu tym przyjęto, że o właściwości organu decyduje gmina ostatniego miejsca pobytu zmarłego, tj. Otmuchów.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Mińsk Mazowiecki, wniósł o wskazanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Otmuchowie, jako organu właściwego w przedmiotowej sprawie. Przyznał, że ostatnim miejscem zameldowania W. K. na pobyt stały był Mińsk Mazowiecki oraz, że zmarły ostatnio faktycznie przebywał na terenie gminy Otmuchów, gdzie siedzibę ma schronisko dla Bezdomnych w J. G. Stwierdził ponadto, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Otmuchowie błędnie zakwalifikował treść żądania zawartego we wniosku. W istocie nie jest to podanie o świadczenie z pomocy społecznej (pokrycie kosztów pogrzebu) ale regresowe roszczenie gminy, która wykonała swój ustawowy obowiązek sprawienia pogrzebu bezdomnemu, zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295) oraz art. 17 ust. 1 pkt 15 i art. 44 ustawy o pomocy społecznej.
Gmina Otmuchów, która wykonała obowiązek pochówku nie może żądać od innej gminy (Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim) zwrotu wydatków, które powinna ponieść z własnych środków. Skoro jednak placówka opiekuńcza tej gminy poniosła koszty pogrzebu, a następnie domaga się ich pokrycia, to właściwość należy do organu gminy, która wykonała ustawowy obowiązek pochówku, tj. do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Otmuchowie. Podkreślono przy tym, że katalog wydatków, których zwrotu gmina może się ubiegać od innej gminy (art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej) określa wyczerpująco art. 101 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W katalogu tym brakuje świadczenia polegającego na zwrocie kosztów pogrzebu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta Otmuchów.
Z akt sprawy wynika i okoliczności te nie są przez żaden z organów kwestionowane, że ostatnim miejscem zameldowania W. K. na pobyt stały był Mińsk Mazowiecki. Natomiast zmarły od lipca 2006 r. faktycznie przebywał na terenie gminy Otmuchów, gdzie siedzibę ma Schronisko dla Bezdomnych w J. G. Schronisko to pokryło koszty pogrzebu W. K. i wystąpiło z wnioskiem o ich pokrycie przez organ pomocy społecznej.
Stosownie do przepisu art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku zaś osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ustęp 2).
Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Wobec tego o miejscu zamieszkania w świetle tego przepisu decydują dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeśli chodzi o zamiar stałego pobytu, to jego wyrażenie nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości (tak NSA w postanowieniu z dnia 15 lutego 2006r. sygn. I OW 231/05, LEX 201525). Co więcej, tak pojmowane miejsce zamieszkania nie musi być tożsame z miejscem zameldowania, bowiem zameldowanie należy do kwestii objętej regulacją prawa administracyjnego.
W stanie faktycznym sprawy zmarły, określany przez organy jako osoba bezdomna, od lipca 2006 r. przebywał w Schronisku dla Bezdomnych w J. G., gmina Otmuchów. Fakt przebywania w J. G. przy jednoczesnej koncentracji aktywności życiowej w tej miejscowości jednoznacznie wskazuje miejsce zamieszkania W. K. Zatem właściwość miejscową organu pomocy społecznej wyznacza art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy czym zaznaczyć należy, że na etapie ustalania właściwości organu nie może być badana dopuszczalność, ani też zasadność podania, jakie złożyło Koło Otmuchowskie Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta.
Z tych względów, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało wskazać Burmistrza Miasta Otmuchów, jako organ właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy z zakresu pomocy społecznej.