Uzasadnienie
Burmistrz Gminy i Miasta [...] wystąpił z wnioskiem o rozstrzygniecie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta [...], który z tych organów jest właściwy do wydania decyzji w sprawie ustalenia uprawnień i wypłaty świadczeń rodzinnych tj. zasiłku pielęgnacyjnego T.S..
Organ występujący z wnioskiem podał, iż postanowieniem z dnia [...]października 2009 r. Prezydent Miasta [...] uznał się za niewłaściwy w sprawie, stwierdzając, że właściwość Burmistrza Gminy i Miasta [...] uzasadnia fakt przebywania przez Pana S. w Zakładzie Opiekuńczo- Leczniczym przy Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w [...].
Burmistrz Gminy i Miasta [...] nie podzielił tego poglądu wskazując, iż właściwość miejscowa gminy do rozpoznania przedmiotowej sprawy wynika wprost z przepisu art. 20 ust. 2 i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ odwołał się do definicji "miejsca zamieszkania" zawartej w art. 25 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z uwagi na to organ stwierdził, iż miejscem zamieszkania T.S. nie jest Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w [...]. Wyjaśnił, że pobyt w szpitalu nosi znamiona okresowości (okres choroby pacjenta) i nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem w nim. Nie jest z pewnością miejscem, pomimo dłuższego przebywania w nim, z którym osoba jest trwale związana więzami osobistymi, rodzinnymi czy zawodowymi. Podkreślono, iż T.S. nie jest czasowo zameldowany na terenie Gminy i Miasta [...], a także nie można potwierdzić, że zamieszkuje na jej terenie.
Organ dodał, że przed umieszczeniem w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w [...], T.S. przebywał przez cały czas w [...], tam miał przyznane świadczenia z pomocy społecznej, tam koncentrował swoje życie, a ponadto w [...] był ostatnio zameldowany. Wskazano również, iż T.S. ma opiekuna prawnego Panią M.B., zamieszkałą w [...], a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku T.S. jest Prezydent Miasta [...].
Prezydent Miasta [...] w odpowiedzi na wniosek wyjaśnił, iż w sprawie bezsporne jest, że strona była osobą bezdomną. W takiej sytuacji zastosowanie ma przepis § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Stosownie do tej regulacji, w przypadku osoby, która nie ma miejsca zamieszkania właściwą miejscowo gminą jest gmina czasowego pobytu osoby składającej wniosek (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Organ podkreślił, iż w aktach sprawy znajduje się pismo Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w [...], potwierdzające fakt przyjęcia T.S. do szpitala tj. dokument potwierdzający miejsce zamieszkania strony.
Prezydent Miasta [...] w odpowiedzi na wniosek podniósł, iż w dniu 13 października 2010 r. do akt sprawy wpłynął akt zgonu, z którego wynika, iż T.S. zmarł w dniu 21 września 2010 r. W ocenie organu, z uwagi na fakt śmierci wnioskującego o wypłatę świadczeń rodzinnych, postępowania w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływana dalej jako P.p.s.a), sądy administracyjne - a w zasadzie Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a) są właściwe do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spory o właściwość między organami administracji publicznej, o których mowa w powołanym art. 4 P.p.s.a powstają w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji tych organów określonej w przepisach prawa. Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej, co do zakresu ich działania w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej (por. Prawo w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis" s. 94). Przedmiotem takiego sporu jest indywidualna sprawa administracyjna należąca do właściwości organu administracji publicznej rozstrzygana przez ten organ w postępowaniu regulowanym procedurą administracyjną.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzenia Prezydenta Miasta [...], iż z uwagi na śmierć T.S. niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Mimo że zainteresowany zmarł – wbrew twierdzeniom Prezydenta Miasta [...] – postępowanie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie stało się bezprzedmiotowe, a tylko wówczas należałoby je umorzyć.
Postępowanie w sprawie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość staje się bezprzedmiotowe, jeżeli przed wydaniem postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, organ inicjujący je skutecznie cofnie złożony wniosek, lub gdy jeden z organów pozostających w sporze wyda decyzję administracyjną z wniosku osoby zainteresowanej.
Sprawa z wniosku T.S. została wszczęta przed organami samorządowymi, a te nadal pozostają w sporze.
Postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie ma za przedmiot tylko rozstrzygnięcie sporu o właściwość, nie dotyczy więc kwestii merytorycznych lub formalnoprawnych w sprawie zawisłej przed organami.
W tej sprawie, w której strona zmarła w toku postępowania, a dotyczyło ono jej praw osobistych, umorzenie postępowania może nastąpić przez organ właściwy w tej sprawie.
Przechodząc do merytorycznych rozważań, należy wskazać, że zgodnie z art. 23 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek osoby upoważnionej do reprezentowania pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, przy czym wniosek ten składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1 - ust.
- 2. Natomiast art. 3 pkt 11 ustawy stanowi, że przez organ właściwy należy rozumieć wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Oba wskazane przepisy posługują się pojęciem "miejsca zamieszkania" osoby ubiegającej się o świadczenie, czy występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji miejsca zamieszkania. Takiej definicji nie zawiera również Kodeks postępowania administracyjnego, choć w art. 21 § 3 w odniesieniu do właściwości miejscowej organów posługuje się pojęciem miejsca zamieszkania. Należy zatem odnieść się w tej kwestii do uregulowań zawartych w Kodeksie cywilnym. Przepis art. 25 k.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednak od tej ogólnej zasady przewidziane są wyjątki dotyczące dzieci - art. 26 k.c. i osób pozostających pod opieką - art.
- 27. Z art. 27 k.c. jednoznacznie wynika bowiem, iż miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
Wprawdzie, w niniejszej sprawie zasiłek pielęgnacyjny ma być przyznany na rzecz T.S., to jednak postępowanie w sprawie powinien prowadzić organ właściwy ze względu na miejsce zamieszania opiekuna, bowiem zgodnie z treścią art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania jej opiekuna. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Jeżeli więc miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, to osoba ta nie może mieć drugiego miejsca zamieszkania np. w szpitalu. Skoro zatem miejscem zamieszkania opiekuna T.S., Pani M.B. jest Łódź, to Prezydent tego miasta jest organem zobowiązanym do rozpoznania wniosku w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego dla T.S..
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.