Uzasadnienie
Pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Starosta Piaseczyński wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Marszałkiem Województwa Mazowieckiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. C.-G. dotyczącego wykreślenia ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Starosta Grójecki zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. przesłał zgodnie z właściwością terytorialną Staroście Piaseczyńskiemu pismo A. C.-G. dotyczące wykreślenia ostrzeżenia z księgi wieczystej o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego działki o pow. 0,1767 ha w miejsowości P. Po szczegółowym zbadaniu sprawy ustalono, iż ostrzeżenie w księdze wieczystej dotyczy części obecnej działki ewidencyjnej nr 277 z obrębu [...], położonej w miejsowość P., gm. [...], na której znajduje się wał przeciwpowodziowy. Nieruchomość uregulowana w KW [...] obejmuje dawną działkę nr 244/2 o powierzchni 0,1767 ha wywłaszczoną pod wał na mocy ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] maja 1971 r.
W związku z powyższym w celu wykreślenia powyższego ostrzeżenia, należy odłączyć wywłaszczoną działkę gruntu zajętą pod wał przeciwpowodziowy rzeki Wisły do odrębnej księgi wieczystej. W ocenie wnioskodawcy podjęcie tych działań stanowi czynności z zakresu gospodarowania nieruchomościami, które winny być wykonane przez ustawowego przedstawiciela Skarbu Państwa.
Starosta wskazał następnie, że zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, podstawowe urządzenia melioracji wodnej, którymi są m. in. budowle regulacyjne oraz wały przeciwpowodziowe w myśl art. 72 ust. 1 stanowią własność Skarbu Państwa. Natomiast art. 75 ust. 1 ustawy stanowi, że faktyczne władztwo nad urządzeniami melioracji wodnych podstawowych i szczegółowych należy do kompetencji marszałka województwa, w ramach zadań z zakresu administracji rządowej. Kwestie części składowych gruntu regulują zaś art. 47-49 k.c., z których jednoznacznie wynika, że urządzenia trwale związane z gruntem, takie jak wały przeciwpowodziowe nie mogą być odrębnym od gruntu przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.
Ponadto zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 oraz art. 2a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli z odrębnych przepisów wynika, iż organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest organ inny niż starosta, to jest on właściwy do regulacji stanu prawnego nieruchomości w księgach wieczystych.
W ocenie Starosty Piaseczyńskiego, mając na uwadze powyższe przepisy uznać należy, że władnym do gospodarowania gruntem pod wałem przeciwpowodziowym w obrębie [...], P., gm. [...] jest Marszałek Województwa Mazowieckiego.
W odpowiedzi na wniosek Marszałek Województwa Mazowieckiego przedstawił szeroką argumentację wskazującą, iż jest on ustawowo zobowiązany jedynie do utrzymania urządzenia wodnego melioracji podstawowych jakim jest zbudowany na działce wał przeciwpowodziowy, nie jest natomiast władny do podjęcia działań zmierzających do załatwienia sprawy z wniosku A. C.-G. dotyczącego wykreślenia ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. W ocenie Marszałka w sprawie właściwy jest Starosta Piaseczyńki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 15 §1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory, o których mowa w art. 4 wskazanej ustawy, czyli spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jako spór o właściwość określa się obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej. Analogicznie przez spór kompetencyjny należy rozumieć rozbieżność oceny upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej, zaistniałej pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej.
Innymi słowy spór kompetencyjny, w rozumieniu wskazanego na wstępie art. 4 p.p.s.a., ma miejsce wówczas, gdy z jednej strony organ samorządu terytorialnego, a z drugiej organ administracji rządowej uważają się za niewłaściwe w sprawie. Spór kompetencyjny (o właściwość) może powstać jednak tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, a zatem sprawy, w której organ administracji publicznej dokonuje autorytatywnej konkretyzacji normy materialnego prawa administracyjnego w zakresie uprawnienia lub obowiązków jednostki. Chodzi tu nie o każdą sprawę, którą uprawniony jest załatwić organ administracji publicznej, ale wyłącznie indywidualną sprawę administracyjną należącą do jego właściwości, a więc nie tylko rozstrzyganą przez organ administracyjny ale też w postępowaniu regulowanym procedurą administracyjną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spór w znaczeniu, o jakim mowa wyżej w niniejszej sprawie nie zaistniał.
Jak wynika z akt sprawy, w związku z wpływem do Starosty Piaseczyńskiego podania A. C.-G. z dnia 25 kwietnia 2016 r. o wykreślenie ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa działki o pow. 0,1767 ha położonej w miejscowości P., stanowiącej część obecnej działki nr 277 uregulowanej w KW [...], na której znaduje się wał przeciwpowodziowy, pomiędzy tym organem a Marszałkiem Województwa Mazowieckiego powstał spór o to, kto ma podjąć czynności zmierzające do załatwienia tego podania, a w szerszym kontekście, który z organów jest właściwy do gospodarowania tą nieruchomością. Żądanie rozstrzygnięcia powyższej kwestii nie mieści się jednak w katalogu spraw załatwianych w drodze administracyjnej, bądź też postanowienia lub innego aktu, do którego miałyby zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Należy zauważyć, że sprawy dotyczące wpisów w księgach wieczystych rozpoznawane są w postępowaniu wieczystoksięgowym przez sądy cywilne w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego i ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Ponadto, jak wskazano wyżej, aby można mówić o sporze kompetencyjnym (sporze o właściwość) musi istnieć taka sytuacja prawna, w której zachodzi rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów, ale tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, a zatem sprawy, w której organ administracji publicznej dokonuje konkretyzacji normy materialnego prawa administracyjnego w zakresie uprawnień lub obowiązków jednostki. Żądanie Starosty Piaseczyńskiego dotyczące wskazania organu właściwego do szeroko pojętego gospodarowania nieruchomością na której znajduje się wał przeciwpowodziowy tych przesłanek nie spełnia.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż przedmiotowa sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, podlegającej kognicji sądów administracyjnych, w konsekwencji spór powstały na tle tej sprawy nie ma charakteru sporu kompetencyjnego, który mógłby zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o wskazane na wstępie przepisy p.p.s.a.
Z powyższych względów wniosek podlegał odrzuceniu na podstawie art. 15 § 2 i art. 64 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. O zwrocie wpisu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a.