Uzasadnienie
Pismem z 9 listopada 2021 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez J. G. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją Prezydenta Miasta R. z [...] czerwca 2021 r. uchylono J. G. (dalej: strona) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z [...] sierpnia 2013 r. Powyższa decyzja została wydana w związku z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z 14 kwietnia 2021 r. wskazującego, że stronie zostało ustalone prawo do emerytury na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 marca 2020 r. Na podstawie powyższego pisma oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego z 8 kwietnia 2021 r. uzyskano informację, że strona zmieniła miejsce zamieszkania na K. [...], [...] K. OPS w R. Dział Świadczeń Rodzinnych, pismem z 20 lipca 2021 r. przekazał akta sprawy strony do OPS w K. właściwego ze względu na zmianę miejsca zamieszkania, celem dalszego prowadzenia postępowania w zakresie nienależnie pobranych świadczeń.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z 2 sierpnia 2021 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacji OPS w K. zwrócił OPS w R. Dział Świadczeń Rodzinnych przekazane mu akta postępowania wskazując, że w przedmiotowej sprawie właściwy jest OPS w R. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się wnioskodawca wskazując, że zgodnie z art. 25 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.), w brzmieniu obowiązującym od 13 lipca 2021 r., w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Powyższy przepis przesądza o fakcie, że zmiana miejsca zamieszkania osoby pobierającej świadczenia rodzinne ma wpływ na właściwość organu. Wobec zmiany miejsca zamieszkania strony to Burmistrz Miasta K. jest organem właściwym do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Niezależnie jednak od powyższego wnioskodawca wskazał, że u.ś.r. zawiera definicję organu właściwego, zgodnie z którą organem właściwym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej takie świadczenie (art. 3 pkt 11 u.ś.r.). Mając zatem na uwadze, że obecnie miejscem zamieszkania strony jest K., to organem właściwym do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych jest Burmistrz Miasta K. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta K. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta R. jako organu właściwego w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu podniesiono, że z literalnego brzmienia przepisu art. 25 ust. 5 u.ś.r., obowiązującego od 13 lipca 2021 r., wynika, że przekazanie może nastąpić w sytuacji, gdy zmiana miejsca zamieszkania dotyczy osoby, której przyznano świadczenia rodzinne. W przedmiotowej sprawie jednak prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało decyzją z [...] czerwca 2021 r. uchylone. Strona obecnie zatem nie posiada prawa do świadczeń (nie ma ich przyznanych), ani ich nie pobiera. Dyspozycja art. 25 ust. 5 u.ś.r. nie obejmuje stanu faktycznego niniejszej sprawy. Stanowisko to potwierdza dodatkowo uzasadnienie do projektu ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny.
W piśmie z 20 stycznia 2022 r. wnioskodawca podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wskazał, że w przedmiotowej sprawie zmieniła się właściwość organu do prowadzenia postępowania z uwagi na miejsce zamieszkania osoby, której świadczenie zostało przyznane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Przez spór, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Burmistrzem Miasta K. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez stronę.
Kwestie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (a więc także świadczenia pielęgnacyjnego) reguluje art. 30 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: u.ś.r.). Ponieważ przepis ten nie określa organu właściwego w tych sprawach, dla jego określenia należy odnieść się do art. 3 pkt 11 u.ś.r. Zgodnie z nim, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym – oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Jak wskazuje art. 2 pkt 2 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne jako świadczenie opiekuńcze, jest jednym z rodzajów świadczenia rodzinnego.
Wobec tego, osoba, która nienależnie pobrała świadczenie, jest osobą otrzymującą świadczenie (por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2015 r., I OW 194/15). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 20 ust. 1 u.ś.r. zadania w zakresie świadczeń rodzinnych są realizowane przez organ właściwy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.
Bez wątpienia pozostające w sporze organy mają siedziby w różnych województwach: Miasto R. leży w województwie [...], a Miasto K. – w [...]. Mając zatem na uwadze, że miasta, których organy pozostają w sporze wchodzą w skład różnych województw, oraz że sprawa, której dotyczy przedmiotowy spór, należy do zadań gminy z zakresu administracji rządowej, stwierdzić trzeba, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest – zgodnie z treścią art. 22 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – minister właściwy do spraw administracji publicznej. Obecnie organem właściwym do spraw administracji publicznej jest, na podstawie art. 6 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1893 ze zm.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Z tych powodów, w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
W związku z powyższym wniosek Prezydenta Miasta R. skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w pkt 1 sentencji.
Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Skoro w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podlegał odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.