Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2015 r. Wójt Gminy Kwilcz wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. B. o udzielenie pomocy w formie opłacenia kosztów pobytu i wyżywienia w Stowarzyszeniu [...] w C. i przyznanie zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu Wójt Gminy Kwilcz wskazał, że M. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu o przyznanie pomocy w formie opłacenia kosztów pobytu i wyżywienia w Stowarzyszeniu [...] w C. za okres od 15 czerwca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. oraz zasiłku okresowego.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu przekazał sprawę do załatwienia zgodnie z kompetencją do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kwilczu, za podstawę prawną podając art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
W ocenie wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do przekazania wniosku, bowiem M. B. jest osobą bezdomną, nie posiada żadnego źródła dochodu, przebywa w ośrodku wsparcia dla bezdomnych, a nie w lokalu mieszkalnym. Od dnia 15 czerwca 2015 r. przebywa tymczasowo w Stowarzyszeniu [...] w C. – ośrodku wsparcia dla bezdomnych, jego meldunek czasowy wynika z obowiązku meldunkowego, natomiast w latach 2002 – 2015 przebywał w Zakładach Karnych w W. i W. Ponadto z oświadczenia M. B. - matki M. B. wynika, że jej syn zameldowany jest we Wrocławiu i nie planuje go wymeldować. W tej sytuacji zachodzi podstawa ustalenia właściwości, o której mowa w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Wrocławia wniósł o uznanie Wójta Gminy Kwilcz za właściwy do rozpatrzenia wniosku.
W ocenie organu M. B. koncentruje swoje sprawy życiowe od wielu lat poza Wrocławiem i nie wyraża woli powrotu do tego miasta. Ponadto Stowarzyszenie [...] prowadzi działalność mającą na celu m.in. przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych poprzez wyrównywanie szans po opuszczeniu zakładu karnego.
W świetle powyższego M. B. nie można uznać za osobę bezdomną, bowiem zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sądy administracyjne zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Do takich sporów dochodzi wówczas, gdy przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny).
W rozpoznawanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kwilcz a Prezydentem Miasta Wrocławia, albowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku M. B. o udzielenie pomocy w formie opłacenia kosztów pobytu i wyżywienia w Stowarzyszeniu [...] w C. i przyznanie zasiłku okresowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 k.c., wskazują dwa czynniki: zewnętrzny - fakt przebywania i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu.
Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania konkretnej osoby polegającego na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w określonej miejscowości. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby.
Odmienną zasadę ustanawia art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego zameldowania tej osoby na pobyt stały. W ustawie o pomocy społecznej pojęcie osoby bezdomnej ustawodawca zdefiniował w art. 6 pkt 8, stwierdzając, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast dotyczy sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że lokal, w którym od czerwca 2015 r. przebywa M. B. nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż z założenia pomieszczenie takie przeznaczone jest jedynie do krótkotrwałego pobytu osób. Przyznanie miejsca w schronisku czy noclegowni z założenia ma umożliwić przetrwanie w godnych warunkach do czasu, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Nawet, gdy stan taki przedłuża się z różnych przyczyn, to pobyt we wspomnianych miejscach nie traci charakteru czasowego. Okoliczność ta jednakże nie przesądza o dopuszczalności zakwalifikowania M. B. do osób bezdomnych.
Zainteresowany, chociaż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, to w takim lokalu, położonym we Wrocławiu, jest zameldowany na pobyt stały. Okoliczność, że M. B. nie chce tam mieszkać oraz że powrót do Wrocławia w jego obecnej sytuacji życiowej jest niewskazany, nie dowodzi, że w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowany na pobyt stały, nie ma on - w rozumieniu w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej - możliwości zamieszkania. Brak zamiaru i przeciwwskazania do zamieszkania z przyczyn osobistych w lokalu nie oznaczają braku możliwości zamieszkania w omawianym znaczeniu. Z tych względów nie można uznać M. B. za osobę bezdomną, bowiem przesłanki, określone w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, nie zostały kumulatywnie spełnione.
Oznacza to, że w sprawie regulacja zawarta w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie może mieć zastosowania. Właściwość miejscową gminy należy zatem ustalić na podstawie art. 101 ust. 1 powołanej ustawy, tj. w oparciu o kryterium miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Okoliczności faktyczne przedstawione we wniosku oraz wynikające z akt sprawy wskazują, że M. B. przebywa w C. i deklaruje zamiar dalszego pobytu na terenie Gminy Kwilcz. W szczególności z przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2015 r. wywiadu środowiskowego wynika, że pobyt zainteresowanego w zakładzie karnym kwalifikuje go do podjęcia zatrudnienia socjalnego i uzyskania zasiłku integracyjnego by samodzielnie ponosić koszty pobytu w [...] w C. Obecnie centrum spraw życiowych M. B. koncentruje się zatem w Gminie Kwilcz. Organem właściwym do rozpatrzenia sprawy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jest wobec powyższego Wójt Gminy Kwilcz.
Z przedstawionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.