Uzasadnienie
Burmistrz Gminy Mosina w piśmie z 16 lutego 2022 r. Nr OPS-PS.051.66.2022.KN wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między Burmistrzem Gminy Mosina a Prezydentem Miasta Konina przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku B. P. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, obuwia na zimę, kosztów drobnych napraw w mieszkaniu oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia.
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koninie uznał się za organ niewłaściwy i przekazał sprawę do Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako "OPS") w Mosinie wskazując, że B. P., zamieszkała w Koninie przy ul. [...], przebywa w lokalu, który nie jest jej własnością, nie posiada na terenie Konina zameldowania na pobyt stały ani na pobyt tymczasowy, a ponadto, że Burmistrz Gminy Mosina wypłaca jej zasiłek rodzinny.
Wnioskodawca podkreślił, że B. P. nie jest osobą bezdomną. Zamieszkuje w lokalu, który jak wynika z wywiadu środowiskowego, ma charakter własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Brak zameldowania nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia, ponieważ zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Dodatkowo, B. P., ani jej mąż K. P. nie są i nie byli zameldowani na pobyt stały ani tymczasowy na terenie Gminy Mosina.
Państwo P. w okresie od listopada 2018 r. do września 2020 r. korzystali ze świadczeń pomocy społecznej w OPS w Mosinie ponieważ zamieszkiwali w X. gm. Mosina, gdzie wynajmowali mieszkanie. Składali wówczas oświadczenia, że korzystają ze wsparcia matki B. P. – H. J., zamieszkałej w Koninie, ul. [...]. B. P. jako osoba bezrobotna była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Koninie.
Ponadto, zasiłek rodzinny na dziecko został przyznany 2 września 2021 r., to jest w czasie kiedy rodzina zamieszkiwała na terenie gminy Mosina. Z uwagi na oświadczenie złożone przez B. P. że od 1 października 2021 r. zamieszkuje w Koninie, OPS w Mosinie przekazał do MOPR w Koninie jej wniosek wraz z dokumentacją, na podstawie której przyznano zasiłek rodzinny. Następnie, OPS w Mosinie rozpocznie procedurę dotyczącą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.
Zatem, trudno uznać, że jej miejscem zamieszkania oraz centrum spraw życiowych jest gmina Mosina, a OPS w Mosinie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosków o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i okresowego.
W odpowiedzi, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako "MOPS") w Koninie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Konina, wniósł wskazanie Burmistrza Gminy Mosina jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że dla ustalenia właściwości miejscowej w sprawie świadczeń z pomocy społecznej fundamentalne znaczenie mają ustalenia faktyczne i obserwacja poczynione w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu pozostaje generalnie bez wpływu na miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Nawet długotrwała przerwa w faktycznym przebywaniu w miejscu zamieszkania nie pozbawia danej osoby miejsca zamieszkania, o ile przebywanie w nowym miejscu nie ma na celu założenia w nim ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Skoro miejsce zamieszkania strony nie jest kwestionowane przez Burmistrza Gminy Mosina, który wypłaca świadczenia rodzinne, to właściwym do rozpoznania wniosku powinien być ten organ.
Ponadto, strona przeciwna podkreśliła, że po złożeniu wniosku, B. P. opuściła Konin. Według informacji pozyskanych przez MOPR w Koninie, obecnie zamieszkuje wraz z rodziną w P. Ta okoliczność faktyczna także świadczy o tym, że w Koninie nie miała zamiaru stałego pobytu, nie wiązała z Koninem planów na przyszłość.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym (art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako "K.p.a.") rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Przez spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór kompetencyjny można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej.
Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma poczynienie przez organy administracji ustaleń określających przedmiot sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że o sporze kompetencyjnym (o właściwość) możemy mówić jedynie w sytuacji, kiedy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji, w odniesieniu do konkretnej tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy (postanowienia NSA: z 10 marca 2006 r. sygn. akt II OW 84/05, z 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OW 13/11 i z 23 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OW 62/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 15 lit. e i § 1 pkt 15 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. z 2003 r. poz. 1925), zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.
Z przeprowadzonego telefonicznie przez pracownika MOPR w Koninie 13 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, obuwia na zimę, kosztów drobnych napraw w mieszkaniu oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, zainteresowana przebywała w Koninie. W rozmowie z pracownikiem socjalnym MOPR w Koninie z 28 marca 2022 r. wskazała już, że od 2 miesięcy zamieszkuje w P. i odmówiła podania aktualnego miejsca zamieszkania, jako adres do korespondencji podając X., ul. [A]. Następnie, 1 kwietnia 2022 r. (data wpływu do MOPR w Koninie 8 kwietnia 2022 r.), złożyła oświadczenie, że od 1 lutego 2022 r. wprowadziła się wraz z rodziną "i zarazem zamieszkuje" w X. przy ul. [A].
Z uwagi na brak w ustawie o pomocy społecznej definicji legalnej "miejsca zamieszkania", uzupełniająco stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.". O miejscu zamieszkania decydują więc dwie przesłanki łącznie: przebywanie w znaczeniu fizycznym oraz zamiar stałego pobytu, wynikający z zachowania danej osoby i polegający na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości.
Jak wynika z akt sprawy, wprawdzie po złożeniu wniosku B. P. wskazywała różne adresy zamieszkania (Konin, X., P.), to jednak przed rozstrzygnięciem sporu o właściwość określiła X., jako miejsce swojego zamieszkania (oświadczenie na piśmie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zeznania). Adres do korespondencji X. ul. [A] podała również przebywając w P. Pod tym adresem zamieszkiwała także przed pobytem na terenie Konina i tam wystąpiła o przyznanie zasiłku rodzinnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy więc uznać, że miejscowość ta jest nie tylko miejscem jej aktualnego pobytu, ale i ośrodkiem osobistych spraw, a tym samym jej miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 K.c. Z tego względu, jako organ właściwy w sprawie należało wskazać Burmistrza Gminy Mosina.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.