Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Częstochowie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowa, wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2015 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wskazanie Prezydenta Miasta Konina jako organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku M.K. o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że w dnia 4 marca 2015 r. M.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koninie o przyznanie mu pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. Pismem z dnia 26 marca 2015 r. MOPS w Koninie, powołując się na art. 19 i art. 65 § 1 k.p.a. oraz art. 14 i art. 101 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.), po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, przekazał przedmiotowy wniosek MOPS w Częstochowie uznając się za niewłaściwy miejscowo do rozpoznania sprawy. Organ wnioskujący nie zgodził się z tym stanowiskiem. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym do przyznania świadczeń z pomocy społecznej jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o takie świadczenie. Stosownie zaś do art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Organ zaznaczył, że M.K. zamieszkuje aktualnie wraz z ciotką w Koninie, gdyż nie ma możliwości przebywania w miejscu zameldowania, ponadto poszukuje on pracy w Koninie, co świadczy że jest to miejscowość w której przebywa z zamiarem stałego pobytu. Organ zaznaczył, że miejsce zameldowania, urząd pracy w którym wnioskodawca jest zarejestrowany oraz ośrodek zdrowia w którym jest zarejestrowany nie mogą świadczyć o zamiarze stałego pobytu. Wskazał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem miejsca zameldowania nie można utożsamiać z miejscem pobytu. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy miejscem rejestracji bezrobotnego jest powiatowy urząd pracy miejsca jego zameldowania. Wnioskodawca nie miał, więc możliwości zarejestrowania się w odpowiednim urzędzie w miejscu swojego zamieszkania, tj. w Koninie. Za okoliczność bez znaczenia organ uznał też fakt zarejestrowania wnioskodawcy w ośrodku zdrowia w Częstochowie. Wnioskodawca sam wskazał bowiem, że nie posiada problemów zdrowotnych i nie uczęszcza do lekarza. Ponadto w razie takiej konieczności mógłby udać się do dowolnego ośrodka zdrowia.
W odpowiedzi na wniosek reprezentujący Prezydenta Miasta Konina Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koninie, wskazał że w jego ocenie M.K. ma w Częstochowie miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. Bowiem przebywa on w Koninie od stycznia 2015 r., ale zameldowany jest w Częstochowie, gdzie mieszka cała jego rodzina, zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy w Częstochowie oraz złożył deklarację do lekarza rodzinnego w ośrodku zdrowia w miejscu zameldowania.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.)). W przypadku sporów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 22 § 1 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spór w przypadku, gdy brak jest wspólnego dla tych jednostek organu wyższego stopnia. Przez spór o właściwość należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość między Prezydentem Miasta Częstochowa a Prezydentem Miasta Konina. Żaden bowiem z organów znajdujących się w sporze nie chce uznać się za rzeczowo właściwy do rozpoznania wniosku M.K. o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ cytowana ustawa nie wyjaśnia w żaden sposób jak należy rozumieć pojęcie "miejsca zamieszkania" to niezbędnym jest zastosowanie w tym zakresie przepisów ustawy Kodeks cywilny. Jako miejsce zamieszkania osoby fizycznej K.c. rozumie miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 K.c.). Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25, jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości oraz zamiar, wola stałego pobytu (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 25 Kodeksu cywilnego, Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna pod red. P. Księżaka, M. Pyziak-Szafnickiej, System Informacji Prawnej Lex 44/2015). Elementy te muszą występować jednocześnie, czyli niewystarczające jest samo fizyczne przebywanie w danym miejscu bez zamiaru stałego pobytu, jak również niewystarczający jest sam zamiar pobytu niezwiązany z fizycznym przebywaniem w danej miejscowości.
W niniejszej sprawie wnioskodawca przebywa w Koninie, co nie pozostaje kwestia sporną. Bezsporne jest także, że M.K. zameldowany jest w Częstochowie, jednakże utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że miejsce zamieszkania nie jest tożsame z miejscem zameldowania. Kwestia zameldowania nie ma wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania. Na ustalenie miejsca zamieszkania nie może mieć także wpływu fakt, że wnioskodawca zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy w Częstochowie. Przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy odgórnie wiążą urząd w którym należy się zarejestrować z miejscem zameldowania.
Nie można więc uznać, że zarejestrowanie się przez wnioskodawcę w urzędzie pracy w Częstochowie jest przejawem jego woli stałego przebywania w tej miejscowości. Tym bardziej, że znajdująca się w aktach sprawy "Karta aktywnego poszukiwania pracy", potwierdza że wnioskodawca poszukiwał pracy wyłącznie na obszarze Konina. Zdaniem Sądu, również kwestia złożenia deklaracji wyboru lekarza pierwszego kontaktu w Częstochowie nie może jednoznacznie określać miejsca stałego pobytu wnioskodawcy. Wcześniejszym miejscem jego stałego pobytu była Częstochowa i to właśnie tam złożona została przez M.K. przedmiotowa deklaracja. Niewątpliwie złożenie deklaracji w nowym miejscu pobytu potwierdzałoby dodatkowo chęć zmiany miejsca stałego zamieszkania, biorąc jednak pod uwagę, że wnioskodawca przeprowadził się do Konina w styczniu 2015 r., a ustalenie powyższej okoliczności miało miejsca dnia 26 marca 2015 r., a dodatkowo w okresie tym nie korzystał z pomocy lekarskiej, to niezłożenie deklaracji w nowym miejscu pobytu w takich okolicznościach nie może być traktowane jako wyraz związania swojego centrum życiowego i chęci stałego pozostawania w Częstochowie.
Także fakt zamieszkiwania bliskiej rodziny wnioskodawcy w Częstochowie nie może determinować miejsca stałego zamieszkania wnioskodawcy. Okoliczność ta jest niewątpliwie istotna, ale fakt, że M.K. przebywa w Koninie od stycznia 2015 r., gdzie zamieszkuje wraz z ciotką, oraz podejmowane przez niego działania, np. mające na celu znalezienie pracy, świadczą zdaniem Sądu, iż przebywa on w Koninie z zamiarem stałego pobytu. I nie ma wpływu na takie stwierdzenie miejsce zamieszkiwania jego rodziny. Wnioskodawca faktycznie zamieszkuje w Koninie i wyraża wolę pozostania w tej miejscowości, zatem spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do stwierdzenia, że zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania wnioskodawcy jest Konin. Co powoduje, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego, stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s., jest Prezydent Miasta Konina.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. wskazał jako właściwego do rozpoznania sprawy Prezydenta Miasta Konina.