Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 lipca 2020 r. Wójt Gminy L. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta R. w sprawie dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. W. o udzielenie pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w schronisku.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 28 lutego 2020 r. do MOPS w R. wpłynął wniosek W. W. w sprawie udzielenia pomocy w formie opłaty za pobyt w schronisku ww i dziecka w miesiącu styczniu i lutym 2020 r. Wniosek ten, na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., został przekazany do GOPS w L., z uzasadnieniem, że zainteresowana jest osobą bezdomną, a ostatnie miejsce jej zameldowania to S., [...] L.. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się wnioskujący organ wskazując, że W. W. i jej córka M. do czerwca 2018 r. zamieszkiwała i była zameldowana na pobyt stały w S. w gminie L. 17 lipca 2018 r. zainteresowana złożyła pisemne oświadczenie o rezygnacji z lokalu socjalnego i uzasadniła to wyjazdem na Cypr wraz z córką. W. W. nie została wymeldowana z zajmowanego mieszkania, a obecnie toczy się sprawa o wymeldowanie z urzędu. Zainteresowana nie ma możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania, gdyż lokal został przyznany nowemu najemcy.
Od czasu wyjazdu za granicę tut. Ośrodek nie miał kontaktu z rodziną. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że zainteresowana związała się z nowym partnerem, który pochodzi z województwa [...], a z którym przed zamieszkaniem w schronisku w R., mieszkała u partnera, a potem wspólnie mieszkali na stancji. Informacje te zainteresowana doprecyzowała w rozmowie telefonicznej. Od 12 maja 2020 r. do nadał zainteresowana posiada adres tymczasowego zameldowania w R., ul. W., gdzie zamieszkuje z córką i tym samym partnerem na stancji. Koszt wynajmu wynosi 1.500,00zł. miesięcznie. Zainteresowana podaje, że w R. jest jej centrum życiowe. Planuje tam dalsze życie, oczekuje na informacje w sprawie przyjęcia dziecka do przedszkola, podejmuje również działania w kierunku zarejestrowania się w urzędzie pracy. Partner jest w trakcie poszukiwania pracy. W konkluzji organ wskazał, że W. W. nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, którego się zrzekła, wszelkie świadczenia pieniężne, które przysługują stronie wypłacane są na terenie gminy obecnego miejsca pobytu, nie jest osobą bezdomną, gdyż zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w R. i jest tam zameldowana.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta R. podniósł, że zainteresowana przebywa aktualnie w schronisku prowadzonym przez Stowarzyszenie "P.", mieszczącym się w R. przy ulicy W. Lokal, w którym przebywa nie jest lokalem w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, gdyż z założenia jest on przeznaczony do krótkotrwałego pobytu osób. Dlatego, do wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku zainteresowanej, zastosowanie znajdzie przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stąd właściwą do rozpoznania wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia jest gmina L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy).
Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 tej ustawy, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
Z uwagi na to, że w rozpatrywanej sprawie wniosek pochodzi od osoby, która posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania, rozważyć należało czy miejsce jej aktualnego pobytu spełnia warunki lokalu mieszkalnego w rozumieniu wskazanych przez ustawodawcę przepisów. Negatywna odpowiedź na to pytanie skutkowałaby koniecznością zakwalifikowania wnioskodawczyni jako osoby bezdomnej, o której mowa w art. 101 ust. 2 u.p.s.
Na podstawie przedstawionych materiałów Naczelny Sąd Administracyjny nie ma jednak możliwości zweryfikowania, czy lokal, w którym zainteresowana aktualnie przebywa spełnia warunki lokalu mieszkalnego. Z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika GOPS w L. z rozmowy przeprowadzonej z W. W. 13 lipca 2020 r. wynika, że obecnie zainteresowana mieszka na stancji w tym samym budynku, w których mieści się schronisko. Na piętrze budynku są mieszkania, które wynajęła z partnerem i zamieszkują wspólnie. Za lokal płacą 1500 zł miesięcznie. Na podstawie przedstawionej dokumentacji nie sposób natomiast ustalić czy w przedmiotowym lokalu skarżąca przebywa jako osoba bezdomna i podopieczna Stowarzyszenia "P." z siedzibą w R., czy też lokal ten wynajmuje od Stowarzyszenia na podstawie umowy cywilnoprawnej. Bez tych informacji nie można stwierdzić czy pobyt w tym lokalu ma nadal charakter interwencyjny, a co za tym idzie – osoba w nim przebywająca nie może być traktowana jako osoba zamieszkująca w lokalu mieszkalnym, choćby deklarowała chęć stałego pobytu w miejscowości, w której lokal ten się znajduje, czy też lokal ten wynajmuje we własnym zakresie na zasadach wolnorynkowych, co zasadniczo nie pozwalałoby uznać zainteresowanej za osobę bezdomną.
Konkludując, stwierdzić należy, że decydujące znaczenie dla określenia organu uprawnionego do rozpatrzenia wniosku W. W. o udzielenie pomocy w formie opłaty za pobyt w schronisku ww i dziecka w styczniu i lutym 2020 r., mają ustalenia faktyczne co do okoliczności związanych ze statusem lokalu, w którym aktualnie przebywa zainteresowana, a których w przedstawionej sprawie Wójt Gminy L. nie dokonał. Nie wiadomo, czy obecnie zajmowany przez zainteresowaną lokal posiada status lokalu mieszkalnego a zainteresowana status najemcy, czy też jest to pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, które jest przez Stowarzyszenie wykorzystywane wyłącznie do udzielania schronienia osobom bezdomnym, a zainteresowana zajmuje je jako bezdomna, podopieczna Stowarzyszenia. Nie można w związku z tym ustalić czy W. W. ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, posiada miejsce zamieszkania czy jest osobą bezdomną.
W tej sytuacji, rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosku Wójta o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie jest możliwe. Wystąpienie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, jak też sporu o właściwość musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Ustalenie to należy do organów administracji publicznej (art. 7 K.p.a.), a nie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarówno spór kompetencyjny, jak i spór o właściwość mogą być tylko wtedy rozpoznane i rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdy umożliwia to treść wniosku poparta zgromadzonym przez organ składający wniosek materiałem dotyczącym wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do jego rozpatrzenia. Wniosek Wójta Gminy L. nie daje takiej możliwości.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 64 § 3 i art. 151 P.p.s.a., oddalił wniosek.