Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 5 sierpnia 2019 r. Prezydent miasta [...], w imieniu którego działał Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej [...], wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w zakresie ustalenia organu pomocy społecznej właściwego w sprawie wniosku [...] z dnia [...] kwietnia 2019r. o przyznanie świadczenia w formie udzielenia tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i o ustalenie, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Sopot, w imieniu którego na podstawie art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej działa Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sopocie.
W uzasadnieniu wniosku Prezydent [...] wskazał, że w dniu [...] maja 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek [...] o przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że [...] (l.
61) jest osobą bezdomną, nie jest rozwiedziony, posiada dwoje dorosłych dzieci z którymi nie utrzymuje kontaktu. Ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...]. Uznając się niewłaściwym w sprawie Ośrodek Pomocy Społecznej [...] przesłał wniosek [...] wraz z rodzinnym wywiadem środowiskowym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w celu rozpatrzenia według właściwości. Tymczasem Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...] wniosek [...] wraz z dokumentacją odesłał do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] podnosząc, że zobowiązuje się do pokrycia kosztów schronienia udzielonego wnioskodawcy przez m.st. Warszawa.
Prezydent [...] wskazał, że wnioskodawca przebywa w placówce dla osób bezdomnych z usługami, co świadczy o tym, że jest osobą bezdomną. Zdaniem organu brak jest podstaw do przyjęcia, że Prezydent [...] jest właściwy w niniejszej sprawie. Przepisem który reguluje właściwość organu w sprawach z wniosku osoby bezdomnej jest art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi że w przypadku osób bezdomnych właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zdaniem organu w sprawie nie znajdzie zastosowania przepis art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Organ zauważył, że sytuacja [...] ma charakter trwały. Prezydent [...] wskazał na szczególną sytuację miasta stołecznego Warszawy, do którego przebywają osoby bezdomne, a wobec tego realizacja obowiązku udzielenia im schronienia stanowi ciężar dla budżetu miasta.
W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Prezydent Miasta [...], w imieniu którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], wskazał że [...] jest osobą bezdomną, od 17 lat przebywa w Warszawie i tam posiada swoje centrum życiowe. W dniu 17 kwietnia pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej [...] zawarł z [...] kontrakt socjalny. Bezspornie ostaniem adresem zameldowania strony jest [...]. Organ stwierdził, że w okolicznościach sprawy Gmina Miasta [...] nie ma możliwości zapewnienia [...] schroniska, gdyż od wielu lat przebywa on w [...], tam korzysta z opieki leczniczej oraz z noclegów.
Mając na uwadze treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ oświadczył, że Gmina Miasta [...] zobowiązuje się do refundacji kosztów poniesionych przez Wnioskującego w związku z zapewnieniem mu schronienia. Gmina Miasta [...] nie ma możliwości fizycznego sprowadzenia wnioskodawcy do [...], wbrew jego woli, a tym samy umieszczenia go w schronisku na tutejszym terenie. W tych okolicznościach sprawy Prezydent Miasta [...] wniósł o ustalenie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku [...] jest Prezydent [...], zaś Gmina Miasta [...] zobowiązuje się do refundacji kosztów poniesionych z tego tytułu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na uczestniczące strony, w niniejszej sprawie powstał spór kompetencyjny, bowiem Prezydent [...] i Prezydent Miasta [...] są organami wykonawczymi gmin. Stosownie do treści art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy.
Przez spór należy więc rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny), przy czym żaden z organów pozostając w sporze nie podejmuje stosownego rozstrzygnięcia oczekując na zajęcie stanowiska przez ten właściwy. Ponadto, warunkiem rozpatrzenia sporu kompetencyjnego jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego, który podlega unormowaniu w oznaczonym stanie faktycznym, w którym ma być rozstrzygana przedmiotowa sprawa przez właściwy organ.
W analizowanej sprawie wszczętej z wniosku [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., pomiędzy Prezydentem [...], a Prezydentem Miasta [...] doszło do sporu kompetencyjnego negatywnego, bowiem żaden z organów nie uznał się właściwym do załatwienia sprawy.
Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2019 r. [...] zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o udzielenie schronienia. Wnioskodawca jest osobą bezdomną, systematycznie korzysta z usług noclegowni działającej przy Stowarzyszeniu Monar [...]. Ostatnio wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały pod adresem - [...], skąd został wymeldowany [...] stycznia 1998 r. Jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnego dochodu, cierpi na schorzenia narządu ruchu – porusza się na wózku inwalidzkim. W dniu [...] kwietnia 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej [...], działający poprzez swego przedstawiciela, zawarł z wnioskodawcą kontrakt socjalny, którego celem jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy przejawiającej mi.in. jego bezdomnością.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą o pomocy społecznej reguluje art. 101 tej ustawy, którego ust. 1 stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 uops). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 uops).
Z przytoczonych przepisów ustawy wynika, że w sprawach z pomocy społecznej zasadą jest, że właściwość organu ustalana jest według miejsca zamieszkania wnioskodawcy, natomiast w przypadku osób bezdomnych o właściwości organu decyduje ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Ustawodawca dopuszcza jednak udzielenie świadczeń z pomocy społecznej w miejscu pobytu osoby potrzebującej wsparcia. Miejscem pobytu (dobrowolnego lub przymusowego) jest miejscowość, w której osoba przebywa przez pewien czas, jednakże bez zamiaru stałego pobytu. Powyższa regulacja zwykle znajduje zastosowanie wobec osób bezdomnych, niemniej nie jest to wyłączna grupa świadczeniobiorców korzystająca z tych rozwiązań. W myśl art. 101 ust. 3 u.p.s. w miejscu pobytu udziela się świadczeń tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą danej osoby oraz w sprawach niecierpiących zwłoki. Należy zauważyć, że wśród świadczeń, jakich można udzielić w miejscu pobytu, mieści się pomoc w postaci schronienia.
W ocenie Sądu sytuacja o szczególnym charakterze, uzasadniająca zastosowanie przepisu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wyłoniła się na tle stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Bezspornie strona od wielu lat przebywa na terenie [...], tutaj znajduje się jej centrum życiowe, systematycznie korzysta z pomocy w formie noclegów, korzysta z opieki lekarskiej, nadto w celu przezwyciężenia bezdomności w dniu [...] kwietnia 2019 r. OPS [...] zawarł ze stroną kontrakt socjalny. W tej sytuacji jako organ właściwy do rozpoznania wniosku zasadnym jest wskazanie Prezydenta [...]. Za takim stanowiskiem przemawiają zasady i cele udzielania wsparcia z pomocy społecznej. W myśl art. 3 ust. 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Podzielić należy stanowisko Prezydenta Miasta [...], że nawet uwzględnienie wniosku i przyznanie [...] przez ten organ pomocy w formie schronienia nie gwarantuje poprawy sytuacji życiowej wnioskodawcy, w sytuacji gdy strona na stałe przebywa w [...] i nie deklaruje zamiaru powrotu do [...]. Tym samym cel udzielonego stronie wsparcia nie zostałby w takiej sytuacji osiągnięty.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.