Uzasadnienie
Burmistrz Miasta [...], wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł. K. o przyznanie pomocy społecznej w postaci zasiłku z tytułu bezdomności na cele socjalno-bytowe.
W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Miasta [...] wskazał, że w dniu 29 czerwca 2023 r. wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek Ł. K. o przyznanie w/w pomocy w postaci zasiłku z tytułu bezdomności. Z treści pisma strony wynikało zaś, że wnioskodawca jest obecnie wprawdzie osobą bezdomną (brak miejsca zamieszkania oraz brak meldunku na pobyt stały), ale od 2011 r. przebywa na stałe we [...], a w którym to mieście podejmował pracę zarobkową i wynajmował mieszkanie. Następstwem tego Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał w dniu 30 czerwca 2023 r. wspomniany wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2023 r. Prezydent Miasta [...] uznał się jednak niewłaściwym do rozpoznania wniosku Ł.K. i przekazał sprawę do rozpoznania z powrotem do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
Zdaniem organu wnioskującego, celem ustalenia właściwej miejscowo gminy do rozpoznania niniejszej sprawy nie można było jednak ograniczyć się tylko do zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej bo należało zastosować art. 101 ust. 3 ww. ustawy. Zainteresowany od dłuższego czasu nie zamieszkiwał już w [...]u. W latach 2007-2011 Ł.K. studiował w Opolu. Od 2011 r. przebywał zaś na stałe we [...], gdzie pracował. Jedyną okolicznością łączącą go z [...] był tylko fakt, iż do 2021 r. był w tym mieście zameldowany na pobyt stały. Poza tym we wniosku o przyznanie pomocy zainteresowany wyrażał chęć rozpatrzenia jego sprawy przez Ośrodek Pomocy Społecznej we [...], wskazując, że to właśnie z tym miastem wiąże swoje dalsze plany oraz, że ma zamiar w tym mieście mieszkać.
Z tych powodów Burmistrz Miasta [...] wnosił o wskazanie jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł.K.– Prezydenta Miasta [...].
W odpowiedzi na wniosek, uczestniczący w sporze Prezydent Miasta [...] wnosił z kolei o wskazanie w tym przypadku - jako organu właściwego - Burmistrza Miasta [...].
Stanowisko swoje uzasadniał treścią art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że z okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie wynikało, że zasadne było uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną. Nie zamieszkiwał on bowiem w lokalu mieszkalnym, a także nie miał możliwości zamieszkania w tego rodzaju lokalu, o czym sam poinformował w treści złożonego przezeń wniosku z dnia 29 czerwca 2023 r.
Uczestnik postępowania wywodził więc, że z ewidencji PESEL jednoznacznie wynikało, że strona posiadała ostatnie zameldowanie na pobyt stały na terenie miasta [...] przy ul. [...]. Z treści wniosku wynikało natomiast, iż nie może wrócić do rodzinnego domu, gdyż od 2 lat nie utrzymuje kontaktu z bliskimi.
Zdaniem też Prezydenta Miasta [...], w okolicznościach niniejszej sprawy zupełnie niezrozumiałym pozostawał fakt zwlekania przez OPS w [...] z wydaniem rozstrzygnięcia w tej sprawie, gdyż organ wnioskujący dysponował w niej materiałem dowodowym. W szczególności znana mu była sytuacja lokalowa i rodzinna Ł.K.. Akcentując zatem, że wprawdzie dochodzone w tym przypadku świadczenie, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wymagało szybkiego działania, tym niemniej okoliczność ta nie mogła niweczyć zasady legalizmu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku Ł.K. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1693 ze zm.; dalej jako: "u.p.s"). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.
Ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 u.p.s., że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z nadesłanych materiałów dowodowych wynikało, że Ł.K. przebywał (w dniu 17 lipca 2023 r.) na terenie plaży należącej do Miejskiego Centrum Sportu we [...] i - jak sam podawał - był osobą bezdomną bez stałego miejsca zamieszkania.
Z akt sprawy wynikało ponadto, że wnioskujący o udzielenie pomocy społecznej nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś ostatni jego adres zameldowania to: [...] przy ul. [...].
W konsekwencji więc, skoro ubiegający się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie mieszkał w lokalu mieszkalnym i nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały, to należało go uznać za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Na powyższą ocenę nie mogły mieć wpływu okoliczności podnoszone we wniosku, a dotyczące koncentracji ośrodka życiowego zainteresowanego we [...]. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się bowiem, iż skoro w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, to tym samym nie bada się w takiej sytuacji jej zamiaru co do chęci stałego pobytu, ale ustala się jej status i określa gminę jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (postanowienie NSA z dnia 30 grudnia 2015, sygn. akt I OW 208/15, postanowienie NSA dnia z 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OW 256/16, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OW 153/21).
Wyjaśnić także trzeba, że wprawdzie, zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, to jednak w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie zostały wskazane żadne owe szczególnie uzasadnione przyczyny, a które przemawiałyby za zmianą generalnej właściwości organu. Jak wyżej bowiem to wyjaśniono, nie mogły do nich należeć ani plany strony co do dalszego miejsca jej pobytu ani też fakt, że od wielu lat nie utrzymywała ona łączności z miejscem jej ostatniego zameldowania na pobyt stały.
Mając powyższe na uwadze należało zatem przyjąć, że - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – organem właściwym w niniejszej sprawie winien być organ gminy ostatniego miejsca zameldowania Ł.K. na pobyt stały, tj. Burmistrz Miasta [...].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.