Uzasadnienie
Wnioskiem z 6 sierpnia 2020 r. Burmistrz Miasta Bierunia, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Nowa Ruda w sprawie wniosku A. C. z 21 lipca 2020 r. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i środków czystości. Burmistrz wniósł o wskazanie Wójta Gminy Nowa Ruda jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 21 lipca 2020 r. A. C. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i środków czystości. Organ podał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w lokalu mieszkalnym siostry P. F. przy ul. [...] w L. K. Wnioskodawca mieszka w ww. lokalu od końca lutego 2020 r. Z uwagi na epidemię COVID-19 zmuszony był opuścić dotychczasowe miejsce zamieszkania w Niemczech. W najbliższym możliwym terminie zamierza tam wrócić. Z uwagi na brak środków finansowych nie ponosi opłat mieszkaniowych, utrzymuje się z pieniędzy pożyczonych od rodziny. Jego ostatnim miejscem zameldowania był Bieruń, ul. [...], gdzie w przeszłości mieszkał z ojcem, który zmarł. Wymeldował się stamtąd 13 września 2012 r. Obecnie mieszkają tam osoby obce i wnioskodawca nie ma do tego lokalu żadnych praw. Wnioskodawca nie wiąże przyszłości z Miastem Bieruń. Od kwietnia 2020 r. zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie, gdzie oczekuje na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w ramach koordynacji.
Burmistrz Miasta Bierunia wskazał ponadto, że A. C. w chwili obecnej przebywa na terenie Gminy Nowa Ruda i tam są ześrodkowane jego interesy życiowe. Brak jest podstaw do uznania, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest Burmistrz Miasta Bierunia na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; "u.p.s."), który ma zastosowanie jedynie w sytuacji osoby bezdomnej, a taką A. C. nie jest, gdyż zajmuje lokal mieszkalny.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Nowa Ruda wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta Bierunia jako organu właściwego w sprawie. Podał, że A. C. znalazł się na terenie Gminy Nowa Ruda niezależnie od swojej woli – wskutek sytuacji zagrożenia koronawirusem nie może wrócić do Niemiec. W dniu 11 października 2020 r. A. C. wyjechał z Nowej Rudy i obecnie przebywa w Holandii. Wójt podkreślił, że wnioskodawca nigdy nie był związany z Gminą Nowa Ruda, jego pobyt miał charakter czasowy i doraźny, nie wiązał z tą miejscowością przyszłości, ani też nie posiadał żadnego majątku.
Zdaniem Wójta Nowa Ruda w sprawie należy przyjąć, że A. C. jest osobą bezdomną, a więc organ właściwy wyznacza przepis art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym jest nim organ gminy ostatniego miejsca zameldowania strony na pobyt stały. W ocenie tego organu, strona wykazała czasowość swojego pobytu w Polsce i w Nowej Rudzie, co oznacza, że gmina ta nie jest ośrodkiem jego osobistych i majątkowych interesów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Bierunia i Wójtem Gminy Nowa Ruda albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku A. C. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i opłacenie rachunków. Wniosek niniejszy jest dopuszczalny, bowiem organy pozostające w sporze nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.
Przepisem generalnie określającym właściwość miejscową w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej: u.p.s. Zgodnie z jego treścią, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Dalsze jednostki tego artykułu określają tę właściwość w przypadkach szczególnych. I tak, jego ust. 2 stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zgodnie zaś z ust. 3 omawianego przepisu prawa, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 101 ust. 3 u.p.s. nie ma w sprawie zastosowania.
Opisany powyżej stan faktyczny nie pozwala również na zastosowanie art.101 ust.2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicję pojęcia osoby bezdomnej precyzuje przepis art. 6 pkt 8 u.p.s., zgodnie z którym osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Skoro przed wyjazdem z kraju A. C. mieszkał w lokalu mieszkalnym, to nie spełnia przesłanki bezdomności.
Z akt sprawy wynika, że wnioskujący A. C. w październiku 2020 r. wyjechał zagranicę (informacja podana w odpowiedzi na wniosek). Z akt sprawy I OW 227/20 wynika zaś, że A. C. wyjechał z kraju w dniu 13 września 2020 r. Jest zatem pewna nieścisłość w podanej przez oba organy dacie wyjazdu z kraju, tym niemniej oba pozostające w sporze organy zgodnie wskazały, że A. C. wyjechał z kraju. Zaistniała zatem sytuacja szczególna, która nie pozwala na zastosowanie również regulacji określonej w art.101 ust.1 u.p.s. W tej sytuacji zastosowanie ma art.21 §1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z art.14 u.p.s. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, 695 i 1298), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Stosownie do art. 21 §1 pkt 3 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju.
Ostatnim miejscem pobytu A. C. w kraju była miejscowość L. K., gmina Nowa Ruda, gdzie zamieszkiwał on w lokalu mieszkalnym swojej siostry położonym przy ul. [...].
W świetle powyższego należało przyjąć, że organem właściwym do rozpoznania wniosku A. C. jest Wójt Gminy Nowa Ruda bowiem na terenie tej Gminy A. C. miał miejsce pobytu przed wyjazdem z kraju.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do treści art. 21 §1 pkt 3 k.p.a. uznał, że organem właściwym do załatwienia sprawy wszczętej wnioskiem A. C. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i opłacenie rachunków jest Wójt Gminy Nowa Ruda.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.