Uzasadnienie
Wojewoda Wielkopolski działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wniósł rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjny zaistniałego między Wojewodą Wielkopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Poznaniu w sprawie stwierdzenia nieważność orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] stycznia 1949 r. znak: [...], uchylającej dokument nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1947 r. wystawiony na M. A., poprzez wskazanie, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu jest organem właściwym do załatwienia sprawy.
W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskiem z dnia 4 maja 2009 r. L. S. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] stycznia 1949 r. znak: [...], uchylającej dokument nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1947 r. Nr [...] wystawiony na M. A. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem Nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. przekazał przedmiotowy wniosek Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Poznaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 września 2009 r. przekazało niniejszy wniosek wraz z aktami sprawy Wojewodzie Wielkopolskiemu.
Wojewoda Wielkopolski po przeprowadzeniu postępowania wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. sygn. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. dnia [...] stycznia 1949 r. znak: [...], uchylającej dokument nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1947 r. wystawiony na M. A. Od niniejszej decyzji odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła L. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania L. S. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. [...] uchylił w całości decyzję Wojewody Wielkopolskiego i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w związku z czym Wojewoda Wielkopolski winien wystąpić do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego.
Zgodnie ze stanowiskiem Ministra na mocy dekretu z dnia 18 stycznia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 14 poz.78 z 1959 r. z zm.) organami właściwymi do rozstrzygania spraw z reformy rolnej są obecnie starostowie. Następnie zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 17 pkt 1 k.p.a. organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej.
Odpowiedź na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, wnosząc o wskazanie Wojewody Wielkopolskiego jako organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] stycznia 1949 r. znak: [...], uchylającej dokument nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1947 r. wystawiony na M. A. W uzasadnieniu wskazano, że kwestionowana decyzja Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. została wydana na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisyj ziemskich (Dz.U. Nr 61 poz. 340) oraz dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3 poz. 13). Zgodnie zaś z art. 5 pkt c powołanego wyżej dekretu o organizacji komisyj ziemskich odwołania od decyzji powiatowej komisji ziemskiej w sprawach wymienionych w art. 8 lit. b rozpatruje wojewódzka komisja ziemska, której przewodniczącym z urzędu jest wojewoda.
Wskazać należy, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o uchyleniu dokumentu nadania ziemi należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej stąd też organy tej administracji były organami wyższego stopnia w tego typu sprawach. Nie można zatem mówić o domniemaniu kompetencji samorządowego kolegium odwoławczego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej uchylającej dokument nadania ziemi, na podstawie art. 17 pkt 1 k.p.a., jako organu wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, skoro przepis szczególny stanowi inaczej. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu sygn. akt I OW 151/10 z dnia 10 grudnia 2010 r.
Nadto pogląd o właściwości samorządowego kolegium odwoławczego do rozpatrywania spraw o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstw rolnych w trybie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym stoi w sprzeczności z prezentowanym od 2006 r. stanowiskiem orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zgodnie z którym aktualnie organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w trybie tego dekretu jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub właściwy miejscowo Wojewoda (w zależności od tego czy decyzja została wydana przez organ "szczebla podstawowego czy wojewódzkiego"), nie zaś samorządowe kolegium odwoławcze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznawany w niniejszej sprawie spór kompetencyjny dotyczy ustalenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] stycznia 1949 r. uchylającej dokument nadania ziemi. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 8 lit. b i art. 13 ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisyj ziemskich (Dz. U. Nr 61, poz. 340) oraz art. 1, art. 2 ust. 1 lit. b i art. 8 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
Stanowiący podstawę działania Komisji Ziemskich dekret z dnia 13 września 1946 r. utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Stosownie do art. 18 ust. 1 pkt 1 tej ustawy uprawnienia komisji ziemskich przeszły na właściwe do spraw rolnych organy prezydiów powiatowych rad narodowych. Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81).
W obu wskazanych ostatnio ustawach nie było żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. W szczególności powołane akty normatywne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego wyżej dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma unormowań podobnych regulujących nadawanie ziemi w drodze aktu administracyjnego. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji publicznej nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny stwarza trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych przez komisje ziemskie na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. W obecnym systemie prawa brak jest zbliżonej instytucji do instytucji nadawania ziemi stanowiącej własność Skarbu Państwa w drodze aktu administracyjnego.
Rozpoznając niniejszą sprawę trzeba uwzględnić, że nieruchomości rolne w wyniku reformy rolnej przejmowane były na rzecz Państwa i stawały się jego własnością i w związku z tym nie stanowiły one własności komunalnej i nie wchodziły do gminnego zasobu nieruchomości. Podkreślić należy, że sprawy związane z przeprowadzeniem reformy rolnej należały do kategorii spraw, które dzisiaj są określane jako sprawy z zakresu administracji rządowej. Wobec tego nie istnieją podstawy pozwalające uznać, że organem wyższego stopnia właściwym do prowadzenia postępowań weryfikacyjnych, w tym o stwierdzenie nieważności decyzji jest na podstawie art. 17 k.p.a. samorządowe kolegium odwoławcze, jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego.
Z powyższych względów organami właściwymi w postępowaniach weryfikacyjnych w tych sprawach są organy administracji rządowej. Wobec tego właściwość organów administracji rządowej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez komisje ziemskie należy ustalać w zależności od tego, czy kwestionowana decyzja ostateczna została wydana przez ówczesny organ szczebla podstawowego czy wojewódzkiego. Jeżeli decyzję ostateczną wydał w pierwszej instancji organ stopnia podstawowego, organem właściwym w postępowaniu nieważnościowym będzie wojewoda, jeśli zaś w sprawie orzekał organ stopnia wojewódzkiego to organem właściwym w tym postępowaniu będzie Minister.
Jednocześnie trzeba mieć na względzie ustawę z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, tj. organów administracji rządowej. Według zaś art. 3 ust. 1 pkt 7 omawianej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie jako organ wyższego stopnia jest wojewoda.
Zatem skoro w rozpoznawanej sprawie w pierwszej instancji decyzję wydała Powiatowa Komisja Ziemska to organem właściwym w postępowaniu nieważnościowym będzie wojewoda.
Z przedstawionych wyżej względów za jako organ właściwy do rozpoznania sprawy należało uznać Wojewodę Wielkopolskiego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 15 § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.