Uzasadnienie
Wojewoda M. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Wojewodą M. a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w N. S. przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Parafii Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego p.w. Św. P. w U. G. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia (...) listopada 1960 r. nr (...) stwierdzającego przejęcie na własność Państwa nieruchomości pocerkiewnych objętych lwh 92, 93 i 134 gm. Kat. L., o łącznej pow. 0,2680 ha, na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318).
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sprawa ta była już przedmiotem postępowania przed organami administracji państwowej. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia wystąpiła do Wojewody M. w dniu (...) grudnia 2004 r. Parafia Katolicka Obrządku Greckokatolickiego p.w. Św. P. i decyzją z dnia (...) kwietnia 2005 r. nr (...) Wojewoda M. odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, po rozpoznaniu odwołania Parafii decyzją z dnia (...) lipca 2006 r. nr (...) uchylił decyzję Wojewody M. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji uznając, że organem właściwym do oceny legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. jest w tym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. S. Decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej została zaskarżona przez Parafię do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/WA 1616/06 skargę oddalił.
Postanowieniem z dnia (...) lipca 2009 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. S. uznało się za niewłaściwe w sprawie i przekazało wniosek Wojewodzie M. przedstawiając stanowisko obecnie zajmowane w orzecznictwie, według którego sprawa będąca przedmiotem niniejszego sporu powinna być przedmiotem postępowania przed organami administracji rządowej, a w związku z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206) organem administracji rządowej właściwym powinien być odpowiedni wojewoda.
Wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Wojewoda M. nie podziela poglądu przedstawionego przez Kolegium, w wyniku którego wskazano Wojewodę jako organ właściwy o rozpoznania przedmiotowego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku sądu wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna traci moc tylko w wyniku zmiany ustawy, w wypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. W tym wypadku żadna z tych okoliczności nie wystąpiła. Regulacja przewidziana w ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie uzasadnia utraty mocy wiążącej ww. wyroku.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. S. wyjaśniło, że w świetle aktualnego orzecznictwa, organem właściwym do rozstrzygania spraw dotyczących stwierdzania nieważności orzeczeń dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) jest wojewoda. Stanowisko to znalazło potwierdzenie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 28/09. Sąd wyjaśnił, że jeżeli nie istnieje w prawie materialnym kategoria spraw dotyczących przymusowego, nieodpłatnego przejmowania przez państwo, mocą decyzji administracyjnej, opuszczonych gospodarstw rolnych i nie istnieją już naczelnicy miast i gmin, a ustawodawca po tej dacie - dokonując reformy administracyjnej na podstawie ustawy z 1998 r. - nie określił organów właściwych do weryfikowania decyzji ostatecznych wydanych w tych nieistniejących już rodzajach spraw z zakresu administracji rządowej, to nie można domniemywać właściwości organów gminy, skoro nie została ona wprost ustalona przepisami prawa, a jest oczywiste, że sprawy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa nie należały i nie należą do zadań własnych gminy. W związku z powyższym błędny jest pogląd, iż organem wyższego stopnia właściwym do prowadzenia postępowań weryfikacyjnych, w tym o stwierdzenie nieważności decyzji, w przedmiotowych sprawach jest na podstawie art. 17 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Wskazując organ wyższego stopnia do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa odnieść się należy do najnowszej regulacji, a mianowicie do ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. Według art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, tj. organów administracji rządowej oraz według art. 3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a.
Zaprezentowane stanowisko znalazło potwierdzenie w wielu innych postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OW 152/08, z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt I OW 145/09, z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt I OW 144/09).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w postanowieniu z dnia (...) lipca 2009 r. oraz stwierdziło, że ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), wbrew twierdzeniom Wojewody M., stanowiła podstawę do przekazania wniosku Parafii Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego p.w. Św. P. w U. G. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia (...) listopada 1960 r. Nastąpiła bowiem zmiana przepisów prawnych, która spowodowała, że wskazany przez Wojewodę wyrok utracił moc wiążącą. Tym bardziej że użyte w art. 153 P.p.s.a. sformułowanie "ocena prawna" należy rozumieć wąsko, jako ustalenie znaczenia przepisów prawa i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Obecnie, ustawodawca nie pozostawił wątpliwości, co do właściwości organu orzekającego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie wskazanych wyżej dekretów, o czym świadczy ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r.
Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. S. wniosło o wskazanie Wojewody M., jako organu właściwego do załatwienia w/w wniosku Parafii Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego p.w. Św. P. w U. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Bezspornym jest, że w ramach niniejszej sprawy prawomocnym wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1616/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Parafii Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego p.w. Św. P. w U. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2006 r. uchylającą decyzję Wojewody M. i umarzającą postępowanie pierwszej instancji w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z uwagi na to, że organem właściwym do oceny legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. nie jest Wojewoda a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. S.. Oddalając skargę Parafii w wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie kwestionował właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. S. jako organu I instancji do rozpoznania i rozstrzygania wniosku Parafii, ale zaakceptował tę właściwość.
Stosownie do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna wyrażona w tym wyroku jest wiążąca do organów, których działanie było przedmiotem zaskarżenia. Związanie tą oceną obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio powodem kontroli, ale każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca dany pogląd nieaktualnym. Zatem w niniejszej sprawie na podstawie art. 153 P.p.s.a. związany jest oceną prawną co do właściwości organu zarówno Wojewoda M. jak i Kolegium. Niezastosowanie się organu do oceny prawnej jest naruszeniem przepisu postępowania, które skutkuje, w razie wniesienia skargi, uchyleniem zaskarżonego aktu przez sąd (patrz: A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 326). Istota problemu polega na tym, że niezastosowanie się organu do oceny prawnej sądu administracyjnego odnoszącej się m.in. do właściwości organów, jest jednocześnie naruszeniem dyspozycji art. 170 P.p.s.a. Według tej dyspozycji, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a., w odniesieniu do sądów i innych organów państwowych oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana.
Niezależnie od tego należy wskazać, iż zgodnie z art. 171 P.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowi przedmiot rozstrzygnięcia. Wprawdzie przedmiotem rozstrzygnięcia nie była kwestia sporu kompetencyjnego, jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym wyrokiem przesądził kwestię właściwości organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku, a co za tym idzie na drodze sporu kompetencyjnego nie jest dopuszczalne wzruszenie prawomocnego wyroku sądu w tym zakresie, który jak wskazano wyżej, stosownie do art. 170 i 171 P.p.s.a. wywołuje określone skutki prawne. Tak więc wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie jest dopuszczalny.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.