Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] grudnia 2021 r. (data wpływu [...] grudnia 2021 r.) Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.S. o skierowanie i dofinansowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że [...] listopada 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zawiadomieniem z [...] listopada 2021 r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek o skierowanie i dofinansowanie do pobytu E.S. (dalej też "wnioskodawczyni") przebywającej w Domu Pomocy Społecznej w [...], ul. [...]. Wraz z wnioskiem przekazano również zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości pobieranego świadczenia oraz dokumentację dotyczącą prowadzonego postępowania przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] (tj. udostępnienie danych jednostkowych z PESEL oraz informację o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy). Z przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni posiada stałe zameldowanie w [...] pod adresem ul. [...], gdzie zamieszkiwała do czasu pobytu w placówce i zameldowanie czasowe w [...] przy ul. [...], gdzie mieści się Dom Pomocy Społecznej.
Z akt sprawy wnika także, iż E.S. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...] od 2011 r. na podstawie umowy cywilno-prawnej. W dniu [...] listopada 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło zaświadczenie świadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej stwierdzające, że ze względu na stan zdrowia wnioskodawczyni wymaga skierowania do domu pomocy społecznej. Wnioskodawczyni poinformowała również, że nie posiada środków finansowych na dalsze ponoszenie kosztów pobytu w DPS w [...].
Organ podniósł, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei art. 101 ust. 2a wskazuje, iż "w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu".
Mając na uwadze powyższe, Wójt Gminy [...] wniósł o uznanie Prezydenta Miasta [...] za organ właściwy do rozpatrzenia niniejszej sprawy.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], wniósł o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu podniósł, iż wnioskodawczyni jest mieszkanką Domu Pomocy Społecznej w [...] od 2011 r. i dotychczas z własnych środków i pomocy znajomych oraz fundacji opłacała swój pobyt. Pani E.S. przed przybyciem do DPS sprzedała swoje mieszkanie przy ul. [...] w [...] i aktualnie jest zameldowana na pobyt czasowy w DPS w [...] przy ul. [...]. Organ wskazał, że na podstawie wniosku E.S. ustalono, że jej centrum życiowym jest miejscowość [...]. Tam posiada lekarza i znajomych. W związku z powyższym w dniu [...] listopada 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] przekazał przedmiotowy wniosek wraz z załącznikami do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
Organ podniósł, że zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny "miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu". Zgodnie natomiast z art. 101 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2021 r., poz. 2268) "właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie" a "w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały". Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie jest osobą bezdomną, nie jest mieszkanką miasta [...] i nie ma zamiaru stałego pobytu w tym mieści, bowiem od 2011 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...] i została tam umieszczona prywatnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "P.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Przystępując do rozstrzygnięcia sporu zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej "u.p.s."), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ww. ustawy).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko, że w sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Jednakże od powyższych zasad przewidziano wyjątki. W szczególności zwrócić należy uwagę na treść art. 101 ust. 2a u.p.s., który został dodany ustawą z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803).
Na podstawie art. 1 pkt 20 lit. a) i b) ustawy nowelizującej wprowadzono zmiany w ustawie o pomocy społecznej poprzez dodanie w art. 101 po ust. 2 ust. 2a w brzmieniu: "2a. W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.", natomiast ust. 6 otrzymał brzmienie: "6. Dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki." Wskazana ustawa zmieniająca dotychczasową treść art. 101 u.p.s. weszła w życie z dniem 30 maja 2021 r., przy czym z treści art. 3 tej ustawy wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym tą ustawą.
Ratio legis wprowadzonych rozwiązań sprowadza się do rozłożenia ciężaru ponoszenia kosztów świadczeń na gminy będące dotychczasowym miejscem zamieszkania świadczeniobiorców, zamiast przerzucania tych wydatków na gminę, na terenie której prowadzona jest placówka. Nowelizacja przepisów przeciwdziała obciążaniu takiej gminy kosztami opieki całodobowej w sytuacji, gdy osoby korzystające z prywatnych placówek tracą zdolność do samodzielnego finansowania pobytu i kwalifikują się do skierowania do domu pomocy społecznej na zasadach określonych w art. 54 (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 101).
W niniejszej sprawie poza sporem jest, że zainteresowana do 2011 r. zamieszkiwała w [...], natomiast aktualnie przebywa na podstawie umowy cywilnej w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest, z uwagi na znowelizowany stan prawny i aktualne brzmienie art. 101 ust. 2a u.p.s., organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanej sprzed rozpoczęcia jej pobytu w domu pomocy społecznej, tj. Prezydent Miasta [...].
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.