Uzasadnienie
Wnioskiem z 24 maja 2023 r. B.P. (dalej także: "wnioskodawczyni") zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach o zasiłek okresowy od maja 2023 r., zasiłek celowy oraz świadczenie z programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Pismem z 1 czerwca 2023 r., Prezydent Miasta Gliwice, działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "ups"), Prezydent Miasta Gliwice przekazał wniosek według właściwości miejscowej do Prezydenta Miasta Częstochowy. Pismem z 12 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Częstochowa zwrócił dokumenty do Prezydenta Miasta Gliwice w celu rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Pismem z 30 sierpnia 2023 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Gliwice, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Prezydentem Miasta Gliwice a Prezydentem Miasta Częstochowa, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.P. z 24 maja 2023 r.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że z art. 101 ust. 1 ups właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Prezydent Miasta Gliwice wskazał, że B.P. obecnie zamieszkuje w domu studenckim w Gliwicach. W jego ocenie zamieszkiwanie w domu studenckim w okresie studiów nie jest tożsame z miejscem zamieszkania, przez co organem właściwym jest Prezydent Miasta Częstochowa, gdyż na terenie miasta Częstochowa B.P. jest zameldowana na pobyt stały i ma możliwość powrotu do tego miejsca zamieszkania.
Przy piśmie z 25 października 2023 r. Prezydent Miasta Częstochowa złożył odpowiedź na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. W powyższym piśmie wskazano, że w stanie faktycznym sprawy nie budzi wątpliwości, że B.P. przebywa w Gliwicach i w tym mieście zamierza przebywać nadal. W ocenie Prezydenta Miasta Częstochowy oznacza to, że miejscem zamieszkania wnioskodawczyni jest Miasto Gliwice, a zatem to Prezydent Miasta Gliwice jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku B.P.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4, 5 i 14 ups, do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych i celowych oraz dożywianie dzieci. Stosownie do 101 ust. 1 ups, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Przepisy ups nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zaistnienie dwóch przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13).
W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).
Z akt sprawy wynika bezspornie, że wnioskodawczyni zamieszkuje w Domu Studenckim (...) w Gliwicach, pod adresem: ul. (...), gdzie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu z 24 maja 2023 r. wnioskodawczyni wskazała, że swoją przyszłość wiąże z zamieszkiwaniem w Gliwicach, gdzie studiuje i zamierza pracować. W tych okolicznościach sprawy zarówno fakt zamieszkiwania wnioskodawczyni na terenie Gliwic jak i jej zamiar stałego pobytu w tym mieście nie budzą żadnych wątpliwości. Wobec powyższego fakt zameldowania wnioskodawczyni na terenie Częstochowy nie ma znaczenia w sprawie, albowiem fakt ten nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego.
W przedstawionych okolicznościach sprawy przyjąć należy, że miejscem zamieszkania B.P. w rozumieniu art. 25 kc jest Miasto Gliwice, a zatem na podstawie art. 101 ust. 1 ups w zw. z art. 25 kc należy wskazać Prezydenta Miasta Gliwice jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku z 24 maja 2023 r.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji,