Uzasadnienie
Wójt Gminy [...], wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2019 r. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej i ustalenie opłaty za pobyt.
W uzasadnieniu wniosku podano, że w dniu 14 maja 2019 r. do organu wpłynął wniosek R. P., przebywającej w miejscowości [...] (u syna – L. P.), a mieszkającej w [...] przy ul. [...], o skierowanie do domu pomocy społecznej i ustalenie opłaty za pobyt.
Z uzasadnienia wniosku wynikało, że pracownik socjalny przeprowadził w dniu 23 maja 2019 r. z zainteresowaną wywiad środowiskowy, podczas którego poinformowała ona, że w dniu 14 marca 2019 r. została przywieziona przez syna L. P. do jego mieszkania, znajdującego się w miejscowości [...] przy ul. [...], z uwagi na konieczność sprawowania nad nią opieki. Strona była bowiem niezdolna do samodzielnej egzystencji (cierpiała na cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek, alkoholową chorobę wątroby, zwyrodnienie stawów kolanowych, plamicę). Z tego też powodu R. P. w okresie od dnia 3 lutego 2019 r. do dnia 4 marca 2019 r. przebywała w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym im. [...] w [...], a następnie od dnia 5 marca 2019 r. do dnia 14 marca 2019 r. - w Domu Seniora w [...]. Po opuszczeniu zaś tej placówki zainteresowaną zaopiekował się syn – L. P..
W trakcie wizyty pracownika socjalnego, R. P. złożyła również oświadczenie (spisane przez syna) o następującej treści: "Oświadczam, że moim miejscem zamieszkania jest [...] ul. [...], jednak, że ze wzglądu na obecny stan zdrowia, niepełnosprawność ruchową i inne choroby przebywam okresowo u syna L.P. w miejscowości [...]. Syn nie jest w stanie zajmować się mną całodobowo, ponieważ pracuje zawodowo. W związku z powyższym podczas nieobecności syna w miarę potrzeb opiekuje się mną opiekunka zatrudniona prywatnie. Pozostali synowie nie są w stanie zapewnić mi opieki co zmuszona jestem ubiegać się o okresowy pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Jeżeli stan mojego zdrowia ulegnie poprawie będę chciała powrócić do miejsca zamieszkania w [...]", które podpisała.
W związku z powyższym, w ocenie organu wnioskującego, skoro - zgodnie z art. 101 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. dalej: "u.p.s.") - właściwość miejscową gminy ustala się wg miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie to należało uznać, że organem właściwym w tym przypadku był Prezydent Miasta [...]. Podkreślano, że R. P. od urodzenia zamieszkiwała w tym mieście, posiadała też w nim tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, w którym przed wystąpieniem choroby, uniemożliwiającej jej samodzielną egzystencję, skoncentrowane były jej wszystkie sprawy życiowe. Jej obecny zaś pobyt na terenie Gminy [...], trwający kilka ostatnich miesięcy, determinowany był wyłącznie koniecznością zabezpieczenia jej potrzeb (przez syna) i brakiem możliwości sprawowania tej opieki przez osoby najbliższe w jej miejscu zamieszkania. Wskazywano również, że - z uwagi na datę wniosku - od początku pobytu na terenie Gminy [...], w/w podjęła starania o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, akcentując, iż zainteresowana deklarowała, że w razie poprawy jej stanu zdrowia, zamierza powrócić do swego mieszkania w [...].
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wnosił o wskazanie, jako organu właściwego do rozpatrzenia podania R. P. Wójta Gminy [...].
W uzasadnieniu swego stanowiska, uczestnik postępowania twierdził, iż R. P. od dnia 14 marca 2019 r. mieszka w [...] a zatem decyzja o skierowaniu jej do domu pomocy społecznej winna być wydana przez organ gminy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej – w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Fakt zamieszkania R. P. na terenie Gminy [...] wywodzono zaś z faktu, że była ona osobą schorowaną i wymagającą opieki innych osób. Z tego powodu zdecydowała się zamieszkać, po pobycie w Prywatnym Domu Seniora w [...], u syna L. P. w [...] i od tego czasu centrum jej życiowych spraw przeniosło się do tej właśnie gminy. Podkreślano również, że zainteresowana wnosiła o skierowanie jej w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdyż placówka ta znajdowała się blisko miejsca zamieszkania syna.
.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość w sprawach należących do sądów administracyjnych należy do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W realiach niniejszej sprawy wystąpił spór negatywny o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w ustaleniu organu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej i ustalenie opłaty za pobyt.
Należy wyjaśnić, że właściwość organu w tego rodzaju sprawach regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ustalającej opłatę za pobyt w nim wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Według zaś art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ ustawa ta nie zawiera legalnej definicji pojęcia miejsca zamieszkania, to z tego powodu, zastosowanie w tej mierze znajdują przepisy kodeksu cywilnego. W analizowanej sytuacji istotna jest zatem treść przepisu art. 25 k.c., który przewiduje, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, na który składają się dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu).
W świetle powyższego należy więc stwierdzić, że decydujące dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. było określenie jej miejsca zamieszkania.
W ocenie Sądu, wprawdzie R. P. od kilku miesięcy przebywała na obszarze Gminy [...] w mieszkaniu swojego syna, który zapewniał jej należną opiekę, ale skoro – jak sama oświadczyła - uważa, że jej miejscem zamieszkania jest [...] to nie można było w tym przypadku jej woli pominąć. Podkreślenia bowiem wymaga, że w tym mieście R. P. zamieszkuje od urodzenia, w tym mieście posiada lokal mieszkalny a jej pobyt poza tym miastem nie był jak dotąd zbyt długi i był przy tym spowodowany tylko kwestiami związanymi z jej stanem zdrowia. W tych warunkach nie może dziwić, że zainteresowana czuje się związana emocjonalnie z miastem, w którym spędziła dotąd całe swoje życie i nie nadaje miejscu niejako przymusowego pobytu (Gminie [...]) rangi swojego miejsca zamieszkania.
Wyjaśnić tez trzeba, iż ubieganie się przez stronę o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w [...] spowodowane było najprawdopodobniej tym by (z uwagi na odległość) syn R. P., w okresie w którym będzie ona zmuszona przebywać poza miejscem zamieszkania, miał ułatwiony z nią kontakt.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie wyżej powołanych przepisów, orzekł jak w postanowieniu.