Uzasadnienie
Wnioskiem z 2 września 2016 r. S. W. W., przebywający w Ośrodku dla Bezdomnych [...] w Ł. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie pomocy w formie dofinansowania kosztów pobytu w powyższym Ośrodku oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów.
Pismem z [...] września 2016 r. nr [...],[...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B., powołując się na art. 65 k.p.a., przekazał powyższy wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., do załatwienia zgodnie z właściwością miejscową. W uzasadnieniu wskazał, że S. W. W. ma status osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie jest nigdzie zameldowany i nie mieszka w lokalu mieszkalnym, zatem gminą właściwą miejscowo, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. B. [...]. Podał także, że w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wskazał także, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi okoliczność z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. przyznanie pomocy w miejscu pobytu ze względu na przypadek niecierpiący zwłoki, ponieważ ma on zapewniony pobyt we wskazanym wyżej Ośrodku dla Bezdomnych wraz z wyżywieniem i innymi niezbędnymi potrzebami bytowymi. Taka sytuacja pozwala na oczekiwanie, na rozpatrzenie sprawy w zwykłym trybie przez organ właściwy miejscowo, a nie przez gminę miejsca pobytu, która na mocy art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej występowałaby o refundację udzielonej pomocy.
Wójt Gminy B. wnioskiem z 16 września 2016 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Burmistrzem B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. W. W. o przyznanie pomocy w formie dofinansowania pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych Dom [...] w Ł. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów.
Zdaniem Wójta w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, o jakim mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. S. W. W. w chwili złożenia wniosku przebywał w Ośrodku dla Bezdomnych Dom [...] w Ł. zaś przeprowadzony wywiad środowiskowy przez Ośrodek Pomocy Społecznej w B. potwierdził, że nie może on liczyć na pomoc innych osób.
Zdaniem Wójta sytuacja osobista S. W. W. i cel, na jaki chce uzyskać pomoc (dofinansowanie do pobytu w Ośrodku, zasiłek celowy na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów) oraz podjęte przez niego działania w celu stabilizacji sytuacji życiowej i bytowej wyczerpują warunki jakie zostały określone w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji, należy wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, który za naczelną zasadę postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej przyjął obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Kierując się właśnie tą przesłanką, ustawodawca w art. 101 ust. 3 ustawy przyjął, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu tej osoby. Brak mieszkania i zupełne uzależnienie egzystencji S. W. W. od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu przesądzają, zdaniem Wójta, iż sprawa pomocy dla takiej osoby należy do spraw niecierpiących zwłoki, co przenosi właściwość na organ miejsca pobytu strony, w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadnia to wskazanie Burmistrza B. jako organu właściwego do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.
Ponadto Wójt Gminy B. podniósł, że S. W. W. nie jest osobą znaną pracownikom socjalnym miejscowego Ośrodka, a jego życie nigdy nie koncentrowało się na terenie gminy B. Jest on wprawdzie zameldowany na pobyt stały pod adresem B. [...] od [...] marca 1983 r., jednak nikt z mieszkańców zamieszkujących w miejscu jego zameldowania nie zna go i nie pamięta aby kiedykolwiek zamieszkiwał pod tym adresem. Pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nawiązał także kontakt z siostrą S. W. W., która oświadczyła, że nie przypomina sobie, aby jej brat zamieszkiwał w latach 80-tych na terenie gminy B. Jego życie koncentrowało się w W., gdzie mieszkał, miał rodzinę i pracował zawodowo. Fakt ten potwierdzają także dane zawarte w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez Pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Burmistrza B., wskazał, że w zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwą w sprawie jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. B. [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuacje, w których przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W myśl art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Burmistrzem B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. W. W. o przyznanie pomocy w formie dofinansowania pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych Dom [...] w Ł. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów. Organy te nie mają wspólnego organu wyższego stopnia.
Zagadnienie właściwości miejscowej gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
S. W. W. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej i okoliczność ta jest w niniejszej sprawie niesporna. W przypadku osób o takim statusie z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym nie bada się zamiaru takiej osoby co do jej stałego pobytu.
Ustalenie organu właściwego do załatwienia sprawy winno zatem w niniejszej sprawie nastąpić w oparciu o art. 101 ust. 2 bądź ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Stąd też Burmistrz B. byłby właściwy do rozpoznania sprawy, jeżeli zachodziłby przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie albo wystąpiłaby sprawa niecierpiąca zwłoki.
Z nadesłanych akt nie wynika, aby zaistniała w danych okolicznościach faktycznych sprawa niecierpiąca zwłoki. S. W. W. wystąpił o przyznanie pomocy w formie dofinansowania pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów. W momencie składania wniosku miał on zapewniony pobyt w tym Ośrodku wraz z wyżywieniem, zrealizowane zostały też jego inne niezbędne potrzeby bytowe. W sprawie nie występują żadne inne okoliczności związane ze stanem zdrowia Stanisława W. W., czy też ze specyfiką wnioskowanych świadczeń, które pozwalałyby przyjąć, że jest to sprawa niecierpiąca zwłoki.
Ponadto z akt sprawy nie wynika aby zachodził przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie.
W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącym rozstrzygania sporów o właściwość na tle art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za sytuację taką uznawano przykładowo: zły stan zdrowia osoby wnioskującej o świadczenie, cierpiącej na liczne schorzenia i wymagającej stałej opieki (postanowienie NSA z 27 września 2013 r., sygn. akt I OW 134/13), brak możliwości udania się do miejsca zameldowania z uwagi na amputowane nogi, brak stałego miejsca zamieszkania oraz pilny charakter potrzeb objętych wnioskiem (postanowienie NSA z 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OW 15/16), podjęcie w miejscu pobytu działań mających na celu stabilizację życiową i bytową w postaci zameldowania na pobyt czasowy, rejestracji jako osoba bezrobotna oraz aktywnego poszukiwania pracy (postanowienie NSA z 14 maja 2009 r., sygn. akt I OW 4/09, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie nie występują tego rodzaju okoliczności, ani żadne inne, które można byłoby zakwalifikować jako szczególnie uzasadnione sytuacją osobistą S. W. W. Jak już wskazano wyżej w chwili składania wniosku osoba ta przebywała w Ośrodku dla Bezdomnych. Wprawdzie cierpi on na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, porażenie splotu ramienia prawnego oraz ZZA, jednakże nie ma orzeczenia określającego stopień niepełnosprawności. Samo złożenie wniosku o przyznanie świadczeń do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie świadczy zaś o tym, że podjął działania mające na celu stabilizację jego sytuacji życiowej i bytowej na terenie Gminy B. Z akt sprawy nie wynika także, aby jego egzystencja była uzależniona od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu. Powyższe pozwala na uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie.
W tej sytuacji, w związku z faktem, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały S. W. W. jest B., organem właściwym do rozpoznania jego wniosku w sprawie przyznania pomocy w formie dofinansowania pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych Dom [...] w Ł. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spodni, swetra, koszuli oraz butów, na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jest Wójt Gminy B. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.