Uzasadnienie
Wójt Gminy K., pismem z dnia 22 stycznia 2019 r., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tymże Wójtem a Prezydentem Miasta S., który w dniu [...] grudnia 2018 r., przekazał mu do rozpoznania wniosek J.K. z dnia [...] sierpnia 2018 r. o przyznanie świadczeń z ustawy o pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu opału.
W ocenie Wójta, treść art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), wskazuje, że to Prezydent Miasta S. a w konsekwencji Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. jest właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku.
Wójt wskazał przy tym, że niewątpliwie ostatnim miejscem stałego zameldowania J.K. była miejscowość [...], gmina [...]. Jednakże, obecnie J.K. zamieszkuje wraz z żoną altankę położoną na terenie S. Ponieważ altana nie posiada nadanego numeru porządkowego, zasadne byłoby odbieranie przyznanych wnioskodawcy świadczeń w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Dla wnioskodawcy dojazd po odbiór świadczeń z S. do K. bez własnego transportu byłby praktycznie niemożliwy. Tym samym, w ocenie Wójta, orzeczenie o przyznaniu świadczeń przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. grozi jego niewykonalnością a co najmniej znacznymi utrudnieniami przy jego realizacji. Wniosek J.K. co najmniej w części uznać zaś należy za niecierpiący zwłoki, gdyż dotyczy zakupu opału przed nadchodzącą zimą.
Prezydent Miasta S. w piśmie z dnia [...] marca 2019 r. wskazał natomiast, że właściwym organem do rozpoznania wniosku J.K. jest Wójt Gminy K. Prezydent wyjaśnił, że podczas przeprowadzonego przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w dniu [...] sierpnia 2018 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że A. i J.K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i mieszkają w altanie położonej na terenie ogródków działkowych w S. Altana ta jest ogrzewana prowizorycznie piecem opalanym drewnem i nie posiada łazienki. Toaleta jest na zewnątrz. Altana jest zaniedbana, bardzo skromnie wyposażona, nie nadaje się do stałego zamieszkiwania. Małżonkowie zadeklarowali, że nie zamierzają stale przebywać na terenie działki, jest to sytuacja przejściowa, nie wiedzą jednak z którą gminą wiążą swoją przyszłość. Prezydent wskazał także, że z poczynionych ustaleń wynika, że ostatnim miejscem stałego zameldowania J.K. jest K., gmina K. Małżonkowie zostali uznani za osoby bezdomne na podstawie art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
Jan Kudela, jako adres do doręczeń, wskazywał D. i nigdy nie zgłaszał problemów z odbiorem korespondencji. Dopiero na prośbę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. J.K. podał nowy adres do korespondencji na terenie S. Prezydent podkreślił także, że Państwo K. częściowo byli zabezpieczeni w drewno a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. przyznał na ten cel zasiłek dla A.K. Dlatego też, wniosku J.K. o przyznanie zasiłku celowego nie trzeba uznać za niecierpiący zwłoki.
W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2019 r. Wójt Gminy K. zwrócił się do Naczelnego Sadu Administracyjnego o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania poniesionych w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Właściwym organem do rozpoznania wniosku J.K. z dnia [...] sierpnia 2018 r. o przyznanie świadczeń z ustawy o pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu opału jest Wójt Gminy K. Przepis art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) stanowi, że: właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4). Gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu (ust. 7).
Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej (wójta, burmistrza, prezydenta) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego. Jednakże, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei, we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (zob. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009 s. 396; W. Maciejko (w:) W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010 s. 402).
Z niekwestionowanych ustaleń przedstawionych w niniejszej sprawie wynika, że J.K. został uznany za osobę bezdomną na podstawie art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z niekwestionowanych ustaleń wynika również, że ostatnim miejscem zameldowania J.K. jest K., gmina K. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwym do rozpatrzenia wniosku Jana Kudeli należało uznać Wójta Gminy Klucze. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się bowiem na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (zob. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, str. 703).
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł przy tym podstaw do ustalenia właściwości miejscowej organu w niniejszej sprawie na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Sąd uwzględnił przy tym, że udzielanie świadczeń w miejscu pobytu powinno mieć charakter wyjątkowy, nie można nadużywać uprawnień wynikających z ust. 3, przerzucając wydatki na udzieloną pomoc na gminę miejsca zamieszkania lub zameldowania na pobyt stały świadczeniobiorcy (Zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, wyd. IV, opublikowano Lex/el WKP 2017). Prezydent Miasta S. w piśmie z dnia [...] marca 2019 r. wyjaśnił zaś, że A. i J.K. częściowo byli zabezpieczeni w drewno a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. przyznał na ten cel zasiłek dla A.K.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Jednocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku Wójta Gminy K. o zwrot kosztów postępowania. W przypadku rozpoznawania sporów o właściwość nie mają bowiem zastosowania przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące zwrotu kosztów postępowania. W myśl art. 209 tej ustawy wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość nie stanowi żadnego z orzeczeń, o których mowa w tym przepisie, brak zatem jest podstaw do zamieszczania w wydanym postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość orzeczenia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania.