Uzasadnienie
Burmistrz Gminy B., reprezentowany przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta S. – Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o skierowanie S. K. do domu pomocy społecznej, poprzez wskazanie Prezydenta Miasta S. – Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że ostatecznie pismem z dnia [...] października 2011 r. Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. przekazał do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wniosek zainteresowanej uznając, że nie jest właściwy do jego rozpoznania.
Zdaniem wnioskodawcy natomiast, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie dowodził właściwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S.. S. K. była bowiem zameldowana na pobyt stały przy ul. B. [...] w S. a w dniu złożenia wniosku jedynie przebywała u swoich znajomych w B. Z tego też powodu zainteresowana wniosła w dniu [...] lipca 2011 r. do protokołu wniosek o przyznanie jej miejsca w Domu Pomocy Społecznej w tej miejscowości.
Wyjaśniono, że znajomi, u których S. K. od pięciu lat przebywała, zmarli w trakcie jej pobytu u nich a zatem, w związku z koniecznością zapewnienia starszej osobie natychmiastowej opieki, pracownik socjalny OPS w B. przeprowadził z zainteresowaną wywiad środowiskowy i zebrał wymagane ustawą o pomocy społecznej dokumenty. Samą podopieczną umieszczono natomiast w miejscowym Domu Pomocy Społecznej - na zasadach komercyjnych.
Ponadto, z wywiadu środowiskowego wynikało, że S. K. jest osobą samotną w wieku [...] lat, utrzymującą się z emerytury wraz z dodatkami w kwocie [...] zł. Posiada wprawdzie – jak wspomniano - stałe zameldowanie w S., ale nie posiada już dotychczasowego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, gdyż aktem notarialnym z dnia [...] maja 2006 r. własność tego lokalu przeniosła - w trybie darowizny - na rzecz J. K. (syna znajomych, u których aktualnie przebywała) w zamian za dożywotnie utrzymanie.
Zdaniem wnioskodawcy, choć S. K. przebywała u rodziców osoby, której darowała swoje mieszkanie i nie była w stanie podać adresu zamieszkania lub pobytu J. K., B. nie może być traktowane jako jej centrum życiowe. Trudno bowiem było ustalić, czy pobyt zainteresowanej w tej miejscowości był związany z zamiarem stałego pobytu, czy też nie. Wprawdzie podopieczna, podczas wywiadu środowiskowego podała, że w B. przebywa już od [...] lat, ale nie wiadomo, czy pobyt ten miał charakter ciągły. Z powołanego zaś wyżej aktu notarialnego wynikało, że to J. K. (syn znajomych strony) miał zapewnić jej dożywotnie utrzymanie, to znaczy: przyjąć jako domownika, dostarczać jej wyżywienia, ubrania, światła i opału, zapewnić jej odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić jej własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym i wybudować nagrobek.
Zaznaczono przy tym, iż S. K. jest osobą schorowaną i z trudem przebyła transport samochodem z miejsca pobytu do DPS (około [...] km), zaś art. 101ust. 4 ustawy o pomocy społecznej umożliwia w sytuacjach niecierpiących zwłoki jedynie przyznanie określonego rodzaju świadczeń, do których nie należy skierowanie do domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta S. – Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wnosił o wskazanie Burmistrza Miasta B. – Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. jako organu właściwego dla rozpoznania przedmiotowego wniosku.
Zdaniem uczestnika postępowania, ustalenie organu właściwego dla rozpoznania sprawy z wniosku S. K. powinno nastąpić w oparciu o ogólną regulację wskazaną w przepisie art. 101 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z zasadą, wyrażoną w ust. 1 powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Definiując natomiast miejsce zamieszkania na potrzeby niniejszej regulacji należało odnieść się do przepisu art. 25 k.c., w rozumieniu którego występowanie tylko jednej przesłanki, polegającej na samym zamieszkiwaniu w sensie fizycznym, jednakże bez zamiaru stałego pobytu, nie świadczy jeszcze o miejscu zamieszkania.
W przedmiotowej sprawie, jak wywodził uczestnik postępowania, S. K. przeniosła swoje centrum życiowe ze S. do B. i brak było danych świadczących o tym, iż zamierzała przebywać w innej miejscowości niż B., czego dowodził chociażby sam fakt wnioskowania o skierowanie jej do placówki położnej właśnie w tej miejscowości.
Nie znajdowała też – zdaniem uczestnika postępowania - uzasadnienia argumentacja OPS w B., zgodnie z którą o właściwości Gminy S. miałby przesądzać sam fakt stałego zameldowania, czy też posiadanie tytułu prawnego do lokalu w S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a", spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie - zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w cytowanym wyżej artykule.
W przedmiotowej sprawie Burmistrz Miasta B. wnosił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy nim a Prezydentem Miasta S. w sprawie dotyczącej skierowania S. K. do Domu Pomocy Społecznej. Kompetencja do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie wynika z treści art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), który stanowi, iż decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takim domu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl zaś art. 101 ust. 1 tej samej ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Rozstrzygnięcie zatem powyższego sporu wymagało ustalenia miejsca zamieszkania S. K. Brak w ustawie o pomocy społecznej definicji tego pojęcia skutkuje koniecznością rozumienia go zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się zatem dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu. Wyrażenie przy tym zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie NSA z 10 lutego 2009 r., I OW 164/08).
Z uwagi na powyższe, w zaistniałym stanie faktycznym należało przyjąć, że miejscem zamieszkania S. K. było B. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego strona na stałe zamieszkiwała w tym mieście, gdyż od kilku lat przebywała w położonym na jego terenie lokalu swoich znajomych, których synowi podarowała swoje mieszkanie w S. – w zamian za dożywocie. Na mocy wskazanej umowy, która została zawarta w 2006 r., J. K. zobowiązał się sprawować dożywotnią opiekę nad S. K.. W tym też okresie strona przeprowadziła się do B. Zamieszkanie jej u rodziców zobowiązanego z tytułu dożywocia świadczy o faktycznym przejęciu przez nich na siebie obowiązku obciążającego syna. Powyższe dowodzi zatem, iż S., choć nadal zameldowana była w swoim dawnym mieszkaniu w S., de facto zamieszkiwała w B., gdzie – jako osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji – miała zapewnioną opiekę ze strony rodziców obdarowanego.
Prawidłowość wskazanej wyżej oceny potwierdza także fakt, iż S. K. oświadczyła, że nie zna miejsca zamieszkania ani pobytu J. K. Nie można więc twierdzić, iż to on realizował obowiązki wynikające z zawartej umowy dożywocia.
Zamiar pozostania w B. został również wyrażony przez samą uprawnioną we wniosku o skierowanie jej do Domu Pomocy Społecznej w tym mieście, co oznacza, że ma ona zamiar tam pozostać, na co zresztą zwrócił uwagę sam wnioskujący organ.
Powyższe uzasadniało zatem przyjęcie, że B, stanowiło centrum życiowe zainteresowanej, gdyż w mieście tym przebywała ona z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.).
Skoro zaś - w myśl art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, to należało uznać, że organem właściwym w sprawie rozpoznania wniosku S. K., był Burmistrz w/w Gminy.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - na mocy przepisów wyżej powołanych - orzekł jak w sentencji.