Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. reprezentujący Prezydenta Miasta W. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem W. a Burmistrzem Miasta W. poprzez wskazanie Burmistrza Miasta W. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku P. K. o potwierdzenie prawa do świadczeń zdrowotnych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż w dniu 27 września 2011 r. 107 Szpital Wojskowy z Przychodnią Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. wniosek o potwierdzenie prawa do świadczeń zdrowotnych Pana P. K..
W zawiadomieniu z dnia 3 października 2011 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. podniósł, że nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku, bowiem P. K., posiada ostatni stały meldunek na pobyt stały we W.. Organ uznał, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), który stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały. Ponadto organ podał, że z treści art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych właściwość organu w sprawie potwierdzenia prawa do świadczenia opieki zdrowotne ustala się w oparciu o miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Wskazano, że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie zawiera definicji pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego przy ustalaniu tego miejsca należy posiłkować się treścią art. 25 k.c. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu).
Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga oświadczenia woli. Zamiar stałego pobytu w danej miejscowości powinien wynikać z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w tej miejscowości. Natomiast samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego.
Organ wskazał, że P. K. nie mieszka aktualnie we W. i nie mieszkał w nim również w dniu, w którym trafił do Szpitala. Istotnym dowodem potwierdzającym ten fakt jest jego oświadczenie z 19 października 2011 r., z którego wynika, że "w okresie ostatnich trzech miesięcy przebywał 2 miesiące w P., a ostatni miesiąc w Szpitalu Wojskowym w W.". Świadczeniobiorca oświadczył również, że po ukończeniu leczenia będzie szukał miejsca w noclegowni dla bezdomnych w okolicach P..
Ponadto wnioskodawca podał, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. stwierdził, iż P. K. należy uznać za osobę bezdomną, gdyż zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Mając na uwadze fakt, że sytuacja życiowa P. K. spełnia ustawowe przesłanki do uznania go za osobę bezdomną MOPS w W. zastosował w przedmiotowej sprawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku osób bezdomnych właściwość miejscowa organu administracji ustalana jest w oparciu o miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały.
W przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze fakt, że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie odsyła w żadnym zakresie do ustawy o pomocy społecznej. Zatem w przedmiotowej sprawie należy zastosować art. 21 k.p.a.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniósł o uznanie, iż Burmistrz Miasta W. nie jest organem właściwym w sprawie rozpoznania wniosku P. K. o potwierdzenie prawa do świadczeń zdrowotnych oraz wskazanie Prezydenta Miasta P. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Pana P. K. o potwierdzenie prawa do świadczeń zdrowotnych.
Organ podniósł, że P. K., mimo iż nie ma miejsca zamieszkania, to wyraźnie wskazuje, iż od dłuższego czasu przebywa w P. i tam koncentruje swoje sprawy życiowe z zamiarem pobytu stałego. Co więcej oświadcza, iż po wyjściu ze szpitala zamierza szukać schronienia w okolicach P.. Również po wyjściu ze szpitala zamierza się skontaktować z pracownikiem socjalnym w P.. Świadczy to niewątpliwie o tym, iż P. K. nie tylko przebywał w P. ale zamiar pobytu w tymże mieście kontynuuje.
Zatem, stosownie do art. 21 § 1 ust. 3 k.p.a. organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent P. – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P..
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.a) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządnym kolegium odwoławczym, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz sprawy kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji sądowej. W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem Miasta W. a Burmistrzem Miasta W. na tle rozpoznania wniosku dot. potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych na podstawie art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; zwanej dalej: ustawa). Przy czym wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na wniosek przedmiotowy spór nie dotyczy Prezydenta P., bowiem Burmistrz Miasta W. przekazał przedmiotowy wniosek zgodnie z właściwością Prezydentowi Miasta W., a nie Prezydentowi Miasta P. Nie ma więc sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta W. a Prezydentem Miasta P. Stosownie do wskazanego art. 54 ustawy właściwość organu w sprawie potwierdzenia prawa do świadczenia opieki zdrowotnej ustala się w oparciu o miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
Jak to słusznie podniesiono we wniosku ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej nie zawiera definicji pojęcia "miejsce zamieszkania". Oznacza to, że przy jego ustaleniu należy posłużyć się treścią art. 25 k.c., zgodnie z którym miejsce zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowością, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
O miejscu zamieszkania decydują więc dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Świadczeniobiorcą w rozpoznawanej sprawie jest P. K., który nie posiada miejsca zameldowania, nie sposób również ustalić jego miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Z zebranych przez organy administracji informacji nie wynikają żadne okoliczności, które pozwalałyby na powiązanie centrum spraw życiowych P. K. z którąkolwiek z miejscowości. Sam fakt podania przez zainteresowanego, iż po wyjściu ze szpitala ma zamiar poszukać schronienia w okolicach P. nie wypełnia przesłanki "pobytu", a tym bardziej przesłanki "miejsca zamieszkania".
W konsekwencji należy uznać P. K. za osobę bezdomną. Zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) osobą bezdomną jest bowiem osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku osób bezdomnych właściwość miejscowa organu administracji ustalana jest zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w oparciu o miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały. Fakt, iż ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie odsyła w tym zakresie do ustawy o pomocy społecznej, uniemożliwia jednak zastosowanie przyjętych w jej przepisach rozwiązań.
Stąd też na względzie należy mieć przepisy art. 21 k.p.a., które wprowadzają ogólne reguły ustalania właściwości miejscowej organu administracji publicznej.
I tak, właściwość miejscową organu ustala się:
- 1) w sprawach dotyczących nieruchomości – według miejsca jej położenia; jeżeli nieruchomość położona jest na obszarze właściwości dwóch lub więcej organów, orzekanie należy do organu, na którego obszarze znajduje się większa część nieruchomości;
- 2) w sprawach dotyczących prowadzenia zakładu pracy – według miejsca, w którym zakład pracy jest, był lub ma być prowadzony,
- 3) w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju.
Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wyżej wskazany, uznaje się, że sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca – do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie (art. 21 § 2 k.p.a.).
Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi lex specialis w stosunku do przepisów kpa. Jednak w sytuacji, gdy na podstawie przepisów szczególnych nie można wskazać organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, subsydiarnie zastosowanie muszą znaleźć zasady zawarte w przepisach k.p.a. w tej sytuacji uznać należy, iż na podstawie art. 21 § 2 k.p.a. organem właściwym do wydania decyzji, o której mowa w treści 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest Burmistrz Miasta W. jako organ właściwy dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania.
Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.