Postanowienie NSA z 1 czerwca 2010 r., I OW 22/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 1 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Marszałka Województwa W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa W. a Burmistrzem Gminy i Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddalić wniosek.

Skład

Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Wiesław Morys
Maciej Kozłowski protokolant

Uzasadnienie

Marszałek Województwa Wielkopolskiego pismem z dnia 5 lutego 2010r. wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Marszałkiem Województwa W. a Burmistrzem Gminy i Miasta T. w przedmiocie wniosku D. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przez wskazanie Burmistrza Gminy i Miasta T. jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Wnioskujący organ podał, że w dniu 17 listopada 2009 r. D. K. zam. 62-740 T., ul. P. złożyła w organie właściwym Gminy i Miasta T. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko Z.K. (urodzoną 19 kwietnia 2002 r.). W dniu 30 listopada 2009 r. do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w P. wpłynęło postanowienie Burmistrza Gminy Miasta T. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] przekazujące, na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., wniosek D. K. Marszałkowi Województwa jako organowi właściwemu, wraz z dokumentami dotyczącymi ww. wniosku. Marszałek Województwa Wielkopolskiego wskazał, że Burmistrz Gminy i Miasta T. po otrzymaniu wniosku Z. K., nie zwrócił się do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej z zapytaniem, czy wobec faktu wykonywania przez męża wnioskodawczyni – B. K. pracy na własny rachunek poza granicami kraju, zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.

Pomimo tego, iż kompetencja do ustalenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy do właściwości Marszałka Województwa, w postanowieniu z [...] listopada 2009 r. Burmistrz Gminy i Miasta T. stwierdził, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w tej sprawie zachodzi. Tymczasem z art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) wynika, że to marszałek województwa ustala, czy w konkretnym wypadku zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do tej kwestii Marszałek Województwa Wielkopolskiego wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych samorząd województwa jest instytucją właściwą w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (w części dotyczącej świadczeń rodzinnych), w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wydaje w tych sprawach decyzje. Zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE nr Ł149 z dnia 5 lipca 1971 r. ze zm.), mając na uwadze ustawodawstwo niemieckie w zakresie świadczeń rodzinnych, koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego zachodzi w przypadkach:

1. pracowników najemnych, czyli osób ubezpieczonych z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego na wypadek bezrobocia lub osób, które w następstwie tego ubezpieczenia otrzymują świadczenia pieniężne z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby lub porównywalne,
2. osób prowadzących działalność na własny rachunek, tj. które podlegają ubezpieczeniom emerytalnym w systemie ubezpieczeń dla samodzielnych przedsiębiorców i podlegają obowiązkowi odprowadzania składek, lub podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.

Marszałek Województwa Wielkopolskiego stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych przez organ właściwy Gminy i Miasta T. wynika, iż w sprawie D. K. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż mąż wnioskodawczyni B. K. nie podlega pod ustawodawstwo niemieckie, ponieważ wykonuje działalność na własny rachunek na terenie Niemiec i nie odprowadza żadnych składek na ubezpieczenia społeczne. B. K. nie jest traktowany przez ustawodawstwo wspólnotowe jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terenie Niemiec, ponieważ nie podlega ubezpieczeniom emerytalnym w systemie ubezpieczeń dla samodzielnych przedsiębiorców i nie podlega obowiązkowi odprowadzania składek, nie podlega także dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Wobec powyższego, w stosunku do D. K. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tym samym Marszałek Województwa Wielkopolskiego nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku Pani D. K..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W sprawie przedstawionej we wniosku Marszałka Województwa W. zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy wnioskującym a Burmistrzem Miasta Gminy T. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku D. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na córkę Z. K.. Okolicznością faktyczną mającą zasadniczy wpływ na wskazanie organu właściwego w tej sprawie jest ustalony niespornie fakt wykonywania przez męża wnioskodawczyni B. K. pracy na własny rachunek poza granicami kraju. Sprowadzało to rozważania w kwestii właściwości organu do pytania, czy w sprawie wszczętej wnioskiem D.K. zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.

Uregulowania w tym zakresie zawierają szczególne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określające zasady oraz tryb załatwiania spraw o świadczenia rodzinne w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego do samorządu województwa należy, w ramach zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, pełnienie funkcji instytucji właściwej oraz wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, stosownie do dyspozycji art. 23a ust. 1 i 3, wniosek o ustalenie świadczenia rodzinnego w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlega przekazaniu wraz z dokumentami do marszałka województwa, w celu ustalenia, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W razie potwierdzenia tej okoliczności marszałek województwa wydaje decyzję w przedmiocie wnioskowanego świadczenia (art. 23a ust. 4), w przeciwnym razie przekazuje sprawę organowi właściwemu w tych sprawach w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne.

W niniejszej sprawie Marszałek Województwa W., po otrzymaniu przekazanego przez Burmistrza Gminy i Miasta T. wniosku D. K. o ustalenie zasiłku rodzinnego wraz z dokumentami stwierdził, że w sprawie tej nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż mąż wnioskodawczyni B. K. nie podlega pod ustawodawstwo niemieckie, ponieważ wykonuje działalność na własny rachunek na terenie Niemiec i nie jest traktowany przez ustawodawstwo wspólnotowe jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terenie Niemiec. Nie podlega ubezpieczeniom emerytalnym w systemie ubezpieczeń dla samodzielnych przedsiębiorców i nie podlega obowiązkowi odprowadzania składek, nie odprowadza też żadnych składek na ubezpieczenia społeczne nie podlega także dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Wobec powyższego, w stosunku do wniosku D. K. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tym samym więc Marszałek Województwa W. nie jest organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.

Dokonując tych ustaleń Marszałek Województwa W. wskazał na uregulowania zawarte w załączniku do Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE nr Ł149 z dnia 5 lipca 1971 r. ze zm.).

Należy jednak zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę z wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przy uwzględnieniu stanu prawnego istniejącego w dacie orzekania. W dniu rozstrzygania przez Naczelny Sąd Administracyjny przedmiotowego sporu uległ już zmianie stan prawny, na podstawie którego Marszałek Województwa W. ustalił okoliczność przesądzającą o właściwości organu do rozpoznania sprawy, tj. okoliczność że w sprawie wniosku D.K. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z dniem 1 maja 2010 r. utraciło bowiem moc obowiązującą powołane wyżej rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. W tej sytuacji w tej sprawie nie można już mówić o sporze kompetencyjnym, gdyż w pierwszej kolejności Marszałek Województwa W. powinien rozważyć, czy w świetle aktualnie obowiązujących uregulowań w sprawie wniosku D. K. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dopiero po dokonaniu ustalenia co do tej kwestii zastosowanie będą miały powołanej wyżej przepisy art. 23 ust. 4, 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie określające właściwość organu w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w związku z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekła jak w sentencji postanowienia.