Uzasadnienie
Wójt Gminy Poczesna, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Poczesnej, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Wójtem Gminy Psary, poprzez wskazanie Wójta Gminy Psary, jako organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do dodatku węglowego na rzecz Z. O. Ponadto wniesiono o zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 15 grudnia 2022 r. Wójt Gminy Psary, reprezentowany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Psarach, przekazał Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Poczesnej wniosek wyżej wymienionego o wypłatę dodatku węglowego wraz ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją.
Organ wnoszący o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podniósł, iż postępowanie w przedmiocie wniosku zostało wszczęte przez Wójta Gminy Psary, reprezentowanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Psarach. Przekazanie wniosku do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Poczesnej nastąpiło, z uwagi na wskazanie przez wnioskodawcę w złożonym w dniu 12 grudnia 2022 r. oświadczeniu, że złożony wniosek dotyczy należącego do niego domu znajdującego się przy ul. [...] w B. Wnioskodawca powołał się na treść art. 2 ust. 12 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, zgodnie z którym wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Podkreślono, że przepisy powyższej ustawy nie przewidują możliwości zmiany właściwości na wniosek strony postępowania.
Wskazano, że ustawa o dodatku węglowym jako wyłączną właściwość organu wskazuje gminę miejsca zamieszkania, nie posługując się przy określeniu właściwości podmiotu pojęciem "umiejscowienia budynku, którego właścicielem jest strona", lecz miejsca zamieszkania strony postępowania, przez co należy rozumieć aktualne miejsce zamieszkania. Tym samym skoro zainteresowany ma miejsce zamieszkania w S. położonych na terenie gminy Psary, to organem właściwym do rozpatrzenia jego podania jest Wójt Gminy Psary.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Psary wniósł o wskazanie, że organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy Poczesna, a także zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych.
Argumentując swoje stanowisko organ wskazał, że zainteresowany złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Psarach, w której to gminie zamieszkuje. Jednocześnie w trakcie postępowania ustalono, że budynek, którego dotyczy wniosek znajduje się na terenie gminy Poczesna. Organ wskazał, iż budynek, który znajduje się na terenie gminy Psary nie spełnia przesłanek do przyznania dodatku węglowego, dlatego też wniosek został przekazany Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Poczesnej. Takie stanowisko motywowane było logiką i doświadczeniem życiowym, bowiem pozwalało na przeprowadzenie postępowania w miejscu, w którym znajduje się nieruchomość objęta wnioskiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny i powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.
Spór o właściwość w niniejszej sprawie powstał pomiędzy Wójtem Gminy Poczesna i Wójtem Gminy Psary w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. O. o wypłatę dodatku węglowego
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023, poz. 141 ze zm.; powoływanej dalej jako "Ustawa") reguluje art. 2 ust. 12 tego aktu prawnego, zgodnie z którym wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Przepis ten wyznacza właściwość miejscową organu rozpoznającego wniosek. W przepisie tym odwołano się do terminu prawnego, zdefiniowanego w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) oraz wewnętrzny (wola stałego pobytu), przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie.
W niniejszej sprawie osoba wnioskująca o przyznanie dodatku węglowego skierowała swój wniosek do Urzędu Gminy w Poczesnej, równocześnie wskazując jako swoje miejsce zamieszkania miejscowość S. leżącą na terenie gminy Psary. Powyższe skutkowało przekazaniem wniosku, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. oraz art. 2 § 12 Ustawy, do Ośrodka Pomocy Społecznej w Psarach. Po przekazaniu sprawy, wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 12 grudnia 2022 r. potwierdził, iż zamieszkuje w miejscowości S. w gminie Psary. Równocześnie zadeklarował, że złożony wniosek dotyczy znajdującego się na terenie gminy Poczesna domu wnioskodawcy, którego źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe – węgiel (ekogroszek). Dlatego też przedmiotowy wniosek pierwotnie został skierowany do Urzędu Gminy w Poczesnej.
W kontekście treści art. 2 ust. 12 Ustawy, jak również okoliczności sprawy wskazać należy, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku węglowego jest Wójt Gminy Psary.
W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wniosek taki powinien odpowiadać wymogom dla pierwszego pisma w sprawie (art. 63 § 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 3 Ustawy), co oznacza obowiązek podania adresu, także w przypadku pisma wnoszonego w postaci elektronicznej. W przedmiotowej sprawie wniosek został złożony na opracowanym wzorze wniosku, w którym wnioskodawca jednoznacznie podał swoje miejsce zamieszkania we wsi S. w gminie Psary, co determinowało właściwość Wójta Gminy Psary do rozpoznania wniosku. Okoliczności powyższej nie zmieniło złożone przez zainteresowanego w dniu 12 grudnia 2022 r. oświadczenie, w którym ponownie wskazał, że miejsce jego zamieszkania znajduje się na terenie tej gminy. Fakt, iż wnioskodawca zaznaczył, że ubiega się o otrzymanie dodatku węglowego na kocioł znajdujący się w nieruchomości położonej poza miejscem jego zamieszkania, pozostaje bez znaczenia, albowiem okoliczność ta nie jest przesłanką dla ustalenia właściwości w sprawach dotyczących przyznawania dodatku węglowego.
Ustawa reguluje przyznanie dodatku ze względu na źródło ogrzewania konkretnego gospodarstwa domowego, które przysługuje osobie w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest jedno ze źródeł wymienionych w art. 2 ust. 1 Ustawy. Ponadto, zgodnie z definicją zawartą w ust. 2 powyższego artykułu, przez gospodarstwo domowe rozumie się zarówno zamieszkiwanie, jak i gospodarowanie w określonym miejscu. Powyższe kwestie, warunkujące uzyskanie dodatku węglowego, podlegają jednakże ustaleniu i ocenie na etapie postępowania przed organem właściwym, uprawnionym do przyznania tego dodatku lub wydania decyzji odmownej. Tym samym kwestie te nie mogą być rozstrzygane na etapie sporu o właściwość. Dopiero w toku postępowania przed organem właściwym dokonuje się weryfikacji wniosku mając na uwadze ustalenie okoliczności istotnych dla wypłaty dodatku węglowego, m.in. korzystając z informacji wskazanych w art. 2 ust. 15a, czy instytucji wywiadu środowiskowego uregulowanej w art. 2 ust.15b-15e. To zatem do Wójta Gminy Psary należy zweryfikowanie, czy wnioskodawca spełnia przesłanki materialnoprawne do otrzymania dodatku węglowego, w szczególności czy pod wskazanym adresem zamieszkuje i gospodaruje, a jego gospodarstwo domowe jest ogrzewane źródłem ciepła, które jest wyszczególnione w art. 2 ust. 1 Ustawy.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku organu o obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania według norm przepisanych wskazać należy, że w przypadku rozstrzygania sporu między organami nie ma podstaw do rozstrzygania o zwrocie kosztów postępowania. Przepisy p.p.s.a. nie przewidują takiej możliwości. Art. 199 p.p.s.a. stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec braku takiego przepisu szczególnego (por. art. 200, 203 i 204) umożliwiającego zasądzenie na rzecz organu wygrywającego spór zwrot kosztów postępowania, obowiązany on jest ponieść je we własnym zakresie.