Uzasadnienie
Powiat W. wnioskiem z dnia 31 października 2018 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem W. a Miastem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego C. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni C. K. po śmierci matki przebywał u babki i nie zamieszkiwał faktycznie z ojcem, jednakże znajdował się pod jego opieką rodzicielską, gdyż nie była ona mu ograniczona, ani nie został jej pozbawiony. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich - w celu zabezpieczenia dobra dziecka - umieścił chłopca w rodzinie zastępczej P. M., na czas trwania postępowania nie dłużej niż 6 miesięcy. Przekazanie dziecka nastąpiło w dniu 30 stycznia 2018 r. Od tego czasu małoletni znajduje się w pieczy zastępczej.
Następnie wskazano, że Sąd Rejonowy w [...] pismem z dnia 14 marca 2018 r. poinformował Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Z., że ojciec dziecka mieszka we W. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. pismem z dnia 30 kwietnia 2018 r. poinformował PCPR w Z., że nie może odebrać oświadczenia o miejscu zamieszkania ojca dziecka, gdyż nie zastano go pod wskazanym adresem. Pismem z dnia 17 maja 2018 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. poinformował PCPR w Z., że ojciec dziecka zameldowany jest na pobyt stały w K., w mieszkaniu rodziców, ale od 3 lat zamieszkuje z zamiarem pobytu stałego we W. Z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 17 maja 2018 r. przez pracowników PCPR w Z. z ojcem dziecka wynika, że we W. zamieszkuje od 3 lat, a nadto pracuje na terenie W. Pismem z dnia 23 maja 2018 r. PCPR w Z. przesłał projekt porozumienia w sprawie przyjęcia małoletniego oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego utrzymanie, opiekę i wychowanie wraz z dokumentacją do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., celem załatwienia zgodnie z właściwością.
PCPR w W. otrzymał tę korespondencję do wiadomości. Przy piśmie z dnia 11 czerwca 2018 r. Powiat W. przesłał projekt porozumienia do MOPS we W. celem zawarcia porozumienia. MOPS we W. pismem z dnia 8 sierpnia 2018 r., w odpowiedzi na przesłane porozumienie, poinformował PCPR w W., że Miasto W. nie jest właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego.
W konkluzji wniosku Powiat W. wskazał, że z zebranej dokumentacji wynika, iż ojciec dziecka nie wiązał z Powiatem W. ani z Powiatem Z. swojej przyszłości. Jego ośrodek interesów życiowych w momencie umieszczenia dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej znajdował się we W. Zatem organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego jest Miasto W. W odpowiedzi na wniosek Miasto W. wniosło o jego oddalenie. Wskazano, że małoletni do czasu śmierci matki, tj. do 9 października 2017 r., stale przebywał pod jej opieką w B. Po jej śmierci, do czasu umieszczenia w rodzinie zastępczej, pozostawał pod faktyczną opieką babki. Małoletni nie przebywał stale pod opieką ojca, a sąd opiekuńczy nie ustalił jego miejsca zamieszkania. Przyjęcie, że miejscem zamieszkania małoletniego było miejsce zamieszkania jego ojca byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby małoletni przebywał stale pod opieką ojca, albo gdyby sąd opiekuńczy ustalił jego miejsce zamieszkania w miejscu zamieszkania ojca, skoro nie przebywał stale u żadnego z rodziców.
Uznać zatem należy, że nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego w oparciu o art. 26 k.c. Zatem zastosowanie w sprawie znajdzie art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm., dalej jako "ustawa o pieczy zastępczej"). Zgodnie z tym przepisem jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Skoro małoletni od dnia 11 kwietnia 2008 r. był i nadal jest zameldowany na pobyt stały w B., to właściwym do ponoszenia wydatków na jego opiekę i wychowanie jest Powiat W. Odnosząc się do twierdzeń, że ojciec dziecka mieszka we W., podkreślono, że twierdzenie to nie zostało potwierdzone dowodami. Jednakże okoliczność ta nie ma znaczenia dla sprawy z uwagi na fakt, że małoletni nie przebywał na stałe z ojcem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem W. a Miastem W. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego C. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej.
Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 ustawy o pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2 tego unormowania, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest zatem od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu o kolejne przepisy art. 191 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pieczy zastępczej.
Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga więc w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii. Pierwszej - kiedy dokładnie miało miejsce umieszczenie po raz pierwszy małoletniego w pieczy zastępczej. I drugiej - miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. przed dniem 22 stycznia 2018 r.
Ustalenie kiedy miało miejsce umieszczenie po raz pierwszy małoletniego w pieczy zastępczej nie stanowi sporu pomiędzy organami, gdyż zarówno Powiat W. jak i Miasto W. nie zaprzeczają, że umieszczenie małoletniego w pieczy zastępczej nastąpiło w drodze postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...].
W sprawie kwestią sporną jest natomiast miejsce zamieszkania małoletniego przed dniem 22 stycznia 2018 r., tj. przed umieszczeniem w pieczy zastępczej.
Należało zatem rozważyć, czy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów można ustalić miejsce zamieszkania małoletniego.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Stosownie to treści art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W myśl natomiast art. 26 § 2 K.c., jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
Z akt sprawy wynika, że do czasu umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej obojgu rodzicom przysługiwała władza rodzicielska. Rodzice małoletniego nie mieszkali jednak wspólnie, gdyż posiadali miejsce zameldowania w różnych miejscowościach. Małoletni do dnia śmierci matki był pod wyłączną opieką matki i był oraz nadal jest zameldowany w B. (Powiat Z.) - w miejscu zameldowania matki. Ojciec dziecka natomiast zameldowany jest na pobyt stały w K. (Powiat K.) i prawdopodobnie mieszka we W. Małoletni od dnia śmierci matki, tj. od dnia 9 października 2017 r. do dnia umieszczenia go w pieczy zastępczej, tj. do 30 stycznia 2018 r. pozostawał pod faktyczną opieką babki, która mieszka w B. (Powiat Z.). Chłopiec nie znajdował się pod opieka ojca.
Sąd opiekuńczy w okresie od śmierci matki małoletniego nie wydał postanowienia, w którym określiłby miejsce zamieszkania małoletniego. Poza sporem pozostaje więc okoliczność, że przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej małoletnie dziecko nie przebywało stale u żadnego z rodziców, lecz u babci.
Powyższe oznacza, że nie jest możliwe ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletniego w rodzinie zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej.
W tej sytuacji, do ustalenia organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego, zastosowanie będzie miał art. 191 ust. 2 ustawy o pieczy zastępczej, gdyż miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej jest Powiat Z. Skoro jednak w niniejszym sporze uczestniczą powiaty, z których żaden nie jest właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej, to wniosek o rozstrzygnięcie sporu podlega oddaleniu, na postawie art. 15 § 2 w zw. z art. 151 i 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).