Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 1 marca 2019 r. Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem, a Burmistrzem Gminy [...] przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku R.S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że R.S. zam. [...] przebywająca w [...], złożyła w Urzędzie Gminy w Kętach wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Sprawa została przekazana do rozpatrzenia przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej [...] w związku z pobytem R.S. na terenie Gminy [...].
Wnioskodawca podkreślił, iż pobyt osób w Zakładzie Opiekuńczo- Leczniczym wynika bezpośrednio z aktualnego stanu zdrowia oraz sprawności i ma na celu uzyskanie odpowiednich świadczeń zdrowotnych. Zależny jest również od rozstrzygnięć administracyjnych w kwestii finansowania. To kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia lub jego brak decyduje o możliwości pobytu i leczenia w zakładzie. Pobyt w zakładzie opieki zdrowotnej uniemożliwia tworzenie w zakładzie swojego "centrum życiowego" oraz nie powinien być traktowany jako miejsce zamieszkania, od którego zależy wskazanie właściwego organu.
W sytuacji R.S. należy wskazać miejsce, gdzie znajduje się "centrum życiowe" w/w tj. rodzina, dorobek życia, przyjaciele, instytucje z którymi jest związana itp. oraz ustalić, w którym to miejscu R.S. ma zamiar mieszkać wtedy, gdy ustaną przeszkody w swobodnym wyborze miejsca pobytu.
Następnie wskazano, że R.S. jest zameldowana na pobyt stały w [...] na osiedlu [...]. Z czynności przeprowadzonych z R.S. wynika, iż od 27 listopada 2017 r. przebywa w zakładzie i jej pobyt jest tam czasowy, docelowo chce mieszkać w [...], tam planuje swoją przyszłość i tam zamierza przebywać na stałe. W miejscowości [...] znajdują się rzeczy, majątek oraz sprawy R.S. nad którymi pieczę sprawuje matka w/w. W mieszkaniu w [...] mieszka matka oraz brat R.S. i tam też w/w ma możliwość powrotu po zakończonym leczeniu w zakładzie oraz wyraża chęć uczestnictwa w dziennej terapii na terenie Gminy [...].
W ocenie wnioskodawcy, pobyt w zakładzie opiekuńczo-leczniczym nie może mieć charakteru stałego z uwagi na fakt, że uzależniony jest od innych czynników takich jak np. kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Przekazywanie spraw osób umieszczonych w zakładach opieki zdrowotnej do gmin właściwych ze względu na adres zakładu nie tylko w sposób sztuczny organizuje sprawy osób zainteresowanych, ale i nadmiernie obciąża gminy właściwe ze względu na miejsce zakładu.
Zdaniem Wójta Gminy [...], organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku R.S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest Burmistrz Gminy [...].
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Burmistrz Miasta [...] podniósł, że w okolicznościach sprawy należy przyjąć, iż faktycznym miejscem przebywania R.S. jest Gmina [...]. Biorąc pod uwagę sytuację osobistą i zdrowotną zainteresowanej stwierdzić należy, że przeniosła centrum swoich spraw życiowych do Gminy [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku R.S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), dalej ustawa, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.
Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1.
Ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, co wynika z utrwalonego orzecznictwa. Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), przy czym czynniki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszego z nich zwykle nie nastręcza trudności, o tyle o zamiarze stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności dorosłej osoby fizycznej.
Z akt sprawy wynika, że R.S., z uwagi na zły stan zdrowia, od dnia 27 listopada 2017 r. przebywa w [...]. Zameldowana jest na pobyt stały w [...]. We wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak również w kwestionariuszu środowiskowym wskazała, jako adres swojego zamieszkania - adres zameldowania na pobyt stały.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że pobyt w zakładzie opieki zdrowotnej, nie może być zakwalifikowany jako miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c., gdyż tego rodzaju placówka lecznicza nie jest przeznaczona do zamieszkiwania i nie może stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu. Zakład opiekuńczo-leczniczy nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych pacjentów. Celem takiej placówki jest prowadzenie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych (art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej - Dz. U. z 2018 r. poz. 2190 ze zm.). Pobyt osób przebywających w zakładach leczniczych ma zatem charakter czasowy, nawet jeśli pobyt ten jest długotrwały, gdyż związany jest wyłącznie z leczeniem. Placówki takie nie służą celom mieszkalnym.
Aktualnemu pobytowi strony w zakładzie leczniczym nie można więc przypisać charakteru stałego. Nie można też uznać, że konieczność zamieszkania zainteresowanej w zakładzie leczniczym ze względu zły stan zdrowia, wynika z jej woli zmiany miejsca zamieszkania. Zakłady lecznicze są przeznaczone do okresowego pobytu pacjentów i nie stanowią ich miejsca zamieszkania w rozumieniu powołanych wyżej przepisów K.c., nie służą bowiem celom mieszkalnym, a pobyt przebywających w nim osób związany jest z ich leczeniem i w sposób oczywisty ma charakter czasowy (por. postanowienie NSA z 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 79/09 oraz z 4 listopada 2009 r. sygn. akt I OW 103/09).
Nie sposób zatem przyjąć, by miejscem zamieszkania R.S. była gmina [...]. Brak jest również podstaw uzasadniających twierdzenie, że miejscem zamieszkania R.S. nie jest Gmina [...]. Należy bowiem zważyć, że w tej właśnie miejscowości jest zameldowana na pobyt stały i gdyby nie stan zdrowia nadal by tam mieszkała.
Wobec powyższego właściwość organu należało ustalić zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy, co skutkowało wskazaniem jako właściwego do rozpatrzenia sprawy Burmistrza Gminy [...].
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.