Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 września 2016 r. Prezydent Miasta Wałbrzycha wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powstałego pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta Leszno w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej dla J.C..
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że J.C. jest osobą bezdomną, która ostatnie miejsce stałego zameldowania posiadała w L. przy ul. [...]. Do dnia [...]października 2015 r. J.C. wraz z konkubentem i czworgiem dzieci przebywała w lokalu samowolnie zajętym przy ul [...] w W. Ze względu na złe warunki mieszkaniowe zaproponowano rodzinie pobyt w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej przy ul. [...] w W. Rodzina nie wyraziła na to zgody. Dnia [...]października 2015 r. J.C. wraz z dziećmi i konkubentem wyjechała do matki do Z., gdzie miała pozostać z dziećmi do czasu porodu kolejnego dziecka i w okresie popołogowym. Konkubent J. C. miał wrócić do W., podjąć zatrudnienie i działania zmierzające do poprawy warunków mieszkaniowych. W dniu [...] lutego 2016 r. J.C. wraz z pięciorgiem dzieci przyjechała do W., o czym nie poinformowała pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Dzieci były głodne, ubrane nieodpowiednio do pory roku. Pracownicy socjalni wraz z dziećmi udali się do pediatry. W dniu [...] lutego 2016 r. J.C. wraz z dziećmi została umieszczona w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej przy ul. [...] w W. Ze względu na fakt, że pobyt we wskazanej placówce jest przyznany na czas określony (do 3 miesięcy, a w szczególnych przypadkach 6 miesięcy), a J.C. nie mogła wrócić do wcześniej nielegalnie zajmowanego lokalu, pracownicy SOWIK zwrócili się do MOPR w L. w celu umieszczenia J.C. wraz z dziećmi w placówce dla osób bezdomnych. MOPR w L. skierował klientkę do Domu Samotnej Matki w P. Uwzględniając art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), kryterium ustalenia właściwości organu wobec osoby bezdomnej nie jest miejsce zamieszkania i nie można brać pod uwagę centrum spraw życiowych potencjalnego podopiecznego. W sytuacji, gdy osobą ubiegającą się o świadczenie jest osoba bezdomna, ustalenie właściwości miejscowej opiera się na fikcji prawnej polegającej na przyjęciu, że gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania danej osoby na pobyt stały. Rolą organu jest w tym wypadku podjęcie czynności zmierzających do ustalenia gminy, w której dana osoba ma lub miała (ustawodawca nie wymaga, by zameldowanie było aktualne) ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Pobyt J.C.w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej przy ul. [...] w W. nie może być traktowany, jako zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym i fakt tego pobytu nie powoduje utraty statusu osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi udzielonej przez Burmistrza Miasta L. w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. opisano dotychczasowy stan faktyczny wskazując, że w dniu [...]lipca 2016 r. J.C. wraz z piątką dzieci przyjechała do Ośrodka Interwencyjno - Readaptacyjnego w L. Pracownik socjalny Ośrodka, po dokonaniu analizy posiadanej dokumentacji oraz po odbytych rozmowach z J. C. ustalił, że z pobytu stałego w L. przy ul. [...] J.C. wymeldowała się w dniu [...] listopada 2011 r. W tym czasie wyjechała z rodziną do Z. na ul. [...], gdzie zamieszkuje jej matka. Następnie po ok. 6 miesiącach wyjechała do W. i zamieszkiwała z całą rodziną w mieszkaniu przy ul. [...]. W W. została czasowo zameldowana wraz z dziećmi od dnia [...]kwietnia 2013r. do dnia [...]kwietnia 2018r., tam zostały skoncentrowane jej sprawy i aktywność życiowa. Dzieci uczęszczały do szkoły, rodzina była objęta pomocą finansową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., miała przyznanego asystenta rodziny oraz kuratora. W W. złożyła także wniosek o przydział lokalu mieszkalnego z zasobów miasta, który został zakwalifikowany pozytywnie. Ze względu na trudne warunki mieszkaniowe, w tym awarię pieca, za namową pracownika socjalnego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., wyjechała w listopadzie 2015 r. wraz z dziećmi do matki mieszkającej w Z., tam urodziła najmłodszą córkę. W Z. przebywała [...] miesiące. Po powrocie J.C. wraz z piątką dzieci została skierowana przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. do Ośrodka Interwencji Kryzysowej w W., ponieważ warunki mieszkaniowe nie uległy poprawie. Po upływie [...] miesięcy pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w W., pracownicy socjalni Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. skierowali J. C. wraz z dziećmi do Domu Samotnych Matek z Dziećmi w P., należącego do Stowarzyszenia [...]. Przez cały wspomniany okres pobytu J.C. na terenie Miasta W., nikt z pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. nie informował tutejszego Ośrodka o konieczności refundowania przyznawanej pomocy J. C., zatem uznawał się za właściwy miejscowo. Świadczy to o tym, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. uznał J. C. za mieszkankę swojej gminy, a nie za osobę bezdomną. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" w rozumieniu art. 101 ust. 1 tej ustawy, co oznacza, że należy stosować definicję zawartą w art.25 kc, zgodnie z którym, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O zamieszkaniu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny - faktyczne przebywanie i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu. O zamiarze stałego pobytu nie decyduje wyłącznie złożone oświadczenie woli przez osobę - zamiar taki wynika z zachowania się danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. nie kwestionuje, że pobyt w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej w W. nie może być traktowany, jako zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym. Istotne w sprawie jest to, że J.C. zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym w W. przez okres od 2013 r. do października 2015 r., w tym okresie wyjechała na krótko do matki do Z., następnie przebywała w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej w W. oraz w Domu Samotnych Matek w P. Lokal, w którym zamieszkiwała i w którym była zameldowana, nie był w dobrym stanie i ze względu na awarię pieca musiała go opuścić. Jednakże był to lokal mieszkalny, skoro zamieszkiwała w nim przez okres [...] lat i koncentrowała w nim swoje życie. Dzieci uczęszczały do szkoły w W. J.C. korzystała również ze świadczeń społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. W związku z tym, nie można uznać J.C.za osobę bezdomną, a ze względu na fakt ostatniego zamieszkiwania w W. i skoncentrowania tam spraw życiowych, biorąc pod uwagę, że pobyt w ośrodkach wsparcia jest czasowy, właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Wałbrzycha, gdyż miejscem stałego zamieszkania J.C. było miasto W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) – dalej ppsa, wynika m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi. W rozpatrywanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Wałbrzycha a Prezydentem Miasta Leszna, które to organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, dlatego właściwym do jego rozstrzygnięcia jest Naczelny Sąd Administracyjny.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
Zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, osobą bezdomną w rozumieniu przepisów tej ustawy jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie wynika, że J.C. przebywa obecnie w Domu Samotnych Matek w P., a wcześniej w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej w W., co nie stanowi zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, o którym mowa w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Okoliczność jeszcze wcześniejszego zamieszkiwania J.C. na terenie Miasta W. nie ma znaczenia w sprawie, skoro okoliczność posiadania miejsca zamieszkania należy ustalić na chwilę rozstrzygania sprawy przyznania świadczeń z pomocy społecznej lub bezpośrednio przed obecnym miejscem zamieszkiwania osoby występującej o takie świadczenie.
Skoro obecne miejsce zamieszkiwania J.C.oraz poprzednie jej miejsce pobytu nie stanowi o zamieszkiwaniu w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, należy uznać J. C. za osobę bezdomną w rozumieniu powołanego art. 6 pkt 8, dlatego organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej - zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - jest Prezydent Miasta L., jako organ właściwy dla osoby bezdomnej, skoro ostatnim miejscem zameldowania J.C. na pobyt stały było Miasto L. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.