Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2020 r. Wójt Gminy B. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Wójtem Gminy P. poprzez wskazanie Wójta Gminy P. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku W.S. z dnia [...] listopada 2019 r. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy B. wskazał, że do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek W.S., przebywającego w Specjalistycznym Szpitalu im. ks. [...] w B. o ustalenie prawa do zasiłku. Podniósł, że miejscem zameldowania ubiegającego się o świadczenie jest miejscowość Dąbie, gmina P. Zgodnie zaś z art. 23 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) – zwanej dalej u.ś.r., właściwość miejscowa w sprawach o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego uzależniona jest od miejsca zamieszkania strony. Organ zaakcentował, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej nie można utożsamiać z miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., albowiem tego rodzaju placówki lecznicze nie są przeznaczone do zamieszkiwania i nie mogą stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, Wójt Gminy P. podniósł, że W.S. na terenie gminy P. nie przebywa od 2014 r. a ostatni zasiłek pielęgnacyjny został mu wypłacony przez Ośrodek Pomocy Społecznej w P. w lutym 2014 r. Ponadto, z pisma Specjalistycznego Szpitala w B. z dnia [...] stycznia 2020 r. wynika, że na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w [...] został on w dniu [...] marca 2018 r. umieszczony na Oddziale Sądowo-Psychiatrycznym w B. w ramach stosowania środka zabezpieczającego i nie jest możliwe podanie nawet przybliżonego terminu wypisu z tej placówki. Powołując się na art. 23 u.ś.r., wskazał, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują w szczególności na wniosek pełnoletniej osoby niepełnosprawnej. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy, W.S. nie przebywa na terenie gminy P. od 2014 r., zatem gmina ta nie jest właściwą w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Wójtem Gminy P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.S. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 2 u.ś.r., wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1.
Stosownie zaś do art. 3 pkt 11 u.ś.r. organem właściwym do wydania decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
W tym miejscu wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (zob. postanowienia NSA z dnia: 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08 i 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09 - dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie W.S. w dniu [...] listopada 2019 r. złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wnika, że od dnia [...] marca 1976 r. jest on zameldowany na stałe w miejscowości [...], gmina P. i brak jest danych o wymeldowaniu. Aktualnie, od dnia [...] marca 2018 r., na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w [...], wnioskodawca przebywa na Oddziale Sądowo-Psychiatrycznym w Specjalistycznym Szpitalu im. [...] w B., w którym został umieszczony w ramach stosowania środka zabezpieczającego.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej nie można – jak słusznie podniósł Wójt Gminy B. - zakwalifikować jako miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Tego rodzaju placówka lecznicza nie jest przeznaczona do zamieszkiwania i nie może stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu. Samodzielny zakład opieki zdrowotnej nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych pacjentów w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 150). Celem takiej placówki jest prowadzenie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych (art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 i art. 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej - Dz.U. z 2018 r., poz. 2190 ze zm.). Pobyt osób przebywających w zakładach opieki zdrowotnej ma charakter jedynie czasowy, gdyż związany jest wyłącznie z leczeniem. Placówki takie bez wątpienia nie służą celom mieszkalnym (zob. postanowienia NSA z dnia: 13 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 125/18 i 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OW 215/18 - dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym, aktualnemu pobytowi wnioskodawcy w zakładzie leczniczym nie można przypisać charakteru stałego, lecz przejściowy. Tym bardziej, że konieczność pobytu wnioskodawcy w zakładzie leczniczym wynika z zastosowania przez Sąd Okręgowy w [...] środka zabezpieczającego. Tym samym, wbrew twierdzeniom Wójta Gminy P., nie sposób przyjąć, żeby miejscem zamieszkania W.S. była Gmina B. Wobec powyższego właściwość organu należało ustalić zgodnie z art. 23 ust. 2 u.ś.r., co skutkowało wskazaniem jako właściwego do rozpatrzenia sprawy Wójta Gminy P..
Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.