Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Łuków w piśmie z 28 lutego 2022 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Burmistrzem Miasta i Gminy Mogielnica przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku H. S. o umieszczenie w schronisku.
Wnioskodawca wskazał, że H. S. ("zainteresowany") przebywał w szpitalu w A. ([...] listopada – [...] grudnia 2021 r.), dokąd został przewieziony z miejscowości B., gm. Mogielnica. Na stałe zameldowany jest w Łukowie, ul. [...]. Jak ustalił pracownik MOPS w Łukowie, nie ma budynku pod podanym adresem. W dniu 30 grudnia 2021 r. pracownik socjalny MOPS w Łukowie został poinformowany, że zainteresowany został przewieziony przez karetkę pogotowia do pustostanu w miejscowości B., a rodzina ma po niego przyjechać i go zabrać – co należy ustalić z dziećmi zainteresowanego. Pracownik socjalny MOPS w Łukowie skontaktował się z dziećmi i ustalił, że zainteresowany nie przebywa w Łukowie od ponad 20 lat, ponieważ wyjechał do miejscowości C. k. D., nie utrzymuje kontaktu z dziećmi i założył nową rodzinę. Zawiadomieniem z 4 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy Mogielnica przekazał sprawę zainteresowanego do MOPS w Łukowie, uznając go za osobę bezdomną. Burmistrz Miasta Łuków uznał, że organem właściwym do załatwienia sprawy jest Burmistrz Miasta i Gminy Mogielnica. W ocenie wnioskodawcy, centrum życiowe zainteresowanego skupione było w miejscowości B., a nie w mieście Łuków. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że zainteresowany podał adres B. [...], gm. Mogielnica. W sprawie należy brać pod uwagę faktyczne zamieszkiwanie danej osoby, a nie jej miejsce zameldowania. Okoliczności sprawy potwierdzają, że zainteresowany jest od kilkudziesięciu lat związany z miejscowością B. Zdaniem wnioskodawcy, Burmistrz Miasta i Gminy Mogielnica, działając przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, nie podjął wszelkich możliwych działań mających ustalenie sytuacji rodzinnej zainteresowanego. Osoba po [...] została umieszczona w pustostanie i nie zostały podjęte odpowiednie działania zabezpieczające jego stan zdrowia.
W odpowiedzi, Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako "MGOPS") w Mogielnicy, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Mogielnica, wniósł o oddalenie wniosku, ewentualnie o wskazanie Miasta Łuków jako organu właściwego w sprawie umieszczenia w schronisku dla bezdomnych. Podkreślił, że w sprawie nie został ustalony stan faktyczny.
W sprawie ustalono, że zainteresowany przekazał pracownikowi MGOPS w Mogielnicy oświadczenie o wyrażeniu zgody na umieszczenie go w schronisku, ponieważ jest osobą bezdomną po leczeniu szpitalnym, wskazując, że posiada ostatni stały meldunek w Łukowie. Ze szpitala został odwieziony do pustostanu na terenie Mogielnicy. Ośrodek w Łukowie nie podjął żadnych działań. MGOPS przekazał do MOPS w Łukowie podanie o umieszczenie zainteresowanego w schronisku wraz ze wskazaniem adresu stałego meldunku w Łukowie ([...]) oraz dokumentacją, obejmującą wywiad środowiskowy. Zainteresowany deklarował pobyt w Mogielnicy na terenie pustostanu, który nie stanowi w myśl przepisów lokalu mieszkalnego. MGOPS w Mogielnicy, celem zabezpieczenia podstawowych potrzeb zainteresowanego, objął go pomocą celową w wysokości 500 zł na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", pomimo tego, że powinien on zostać objęty pomocą przez organ właściwy na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. Zainteresowany złożył oświadczenie o powrocie do gminy Łuków, gdzie posiada stały meldunek. W konsekwencji, otrzymał z MOPS w Łukowie informację o zapewnieniu zakwaterowania wraz z wyżywieniem od 24 lutego do 30 kwietnia 2022 r. i został umieszczony w Stowarzyszeniu Monar Markot w E. Zgodnie z oświadczeniem zainteresowanego, przejściowo przebywał na terenie gminy Mogielnica i nie wiąże z nią swoich planów życiowych.
Wnioskodawca, w piśmie z 12 maja 2022 r., stwierdził, że stan faktyczny przedstawiony we wniosku jest prawidłowy. Wnioskodawca wykazał ponad wszelką wątpliwość brak związku zainteresowanego z miastem Łuków. To podejmowane przez stronę przeciwną działania wobec zainteresowanego nie były odpowiednie wobec okoliczności, warunków pogodowych, jego stanu zdrowia, co skutkowało umieszczeniem go w pustostanie w gminie Mogielnica. Zainteresowany został przywieziony z gminy Mogielnica 24 lutego 2022 r., zaproponowano mu skierowanie do schroniska dla bezdomnych, na co wyraził zgodę, ale nie pojechał do schroniska tylko wrócił do gminy Mogielnica. Dopiero 4 marca 2022 r. został przewieziony do schroniska. W dniu 25 kwietnia 2022 r. do MOPS w Łukowie wpłynęło pismo Stowarzyszenia Monar Centrum Pomocy Bliźniemu Markot w F. Filia w E. z 11 kwietnia 2022 r., że zainteresowany 7 kwietnia 2022 r. opuścił schronisko dobrowolnie. Nie wrócił do Łukowa, nie poinformował gdzie przebywa.
Burmistrz Miasta i Gminy Mogielnica w piśmie z 15 czerwca 2022 r. zaznaczył, że pracownik socjalny MOPS w Łukowie, będąc na miejscu stałego meldunku, nie wyjaśnił faktu, że zainteresowany mógł mieszkać z rodziną. Rozwiódł się z żoną i posiada dwoje dzieci. Nie potrafił sam trafić do schroniska, do którego został skierowany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym (art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako "K.p.a.") rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Przez spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór kompetencyjny można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej.
Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma poczynienie przez organy administracji ustaleń określających przedmiot sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że o sporze kompetencyjnym (o właściwość) możemy mówić jedynie w sytuacji kiedy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji, w odniesieniu do konkretnej tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy (postanowienia NSA: z 10 marca 2006 r. sygn. akt II OW 84/05, z 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OW 13/11 i z 23 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OW 62/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 3 lit. a i § 1 pkt 7 lit. e rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. z 2003 r. poz. 1925), zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.
W niniejszej sprawie pomiędzy Burmistrzem Miasta Łuków a Burmistrzem Miasta i Gminy Mogielnica zaistniał negatywny spór o właściwość. Strony sporu nie kwestionują, że na terenie gminy Mogielnica zainteresowany mieszkał w pustostanie. Nie kwestionują, że ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego jest Łuków, ul. [...]. Z akt sprawy nie wynika również, aby strony kwestionowały ustalenie pracownika MOPS w Łukowie, że pod adresem [...] w Łukowie nie ma budynku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie został ustalony stan faktyczny, który umożliwił orzekanie w sprawie.
Biorąc pod uwagę przedstawione przez strony sporu okoliczności faktyczne, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że H. S. jest osobą bezdomną. Stwierdzenie tej okoliczności oznacza, że w sprawie nie ustala się właściwości miejscowej gminy według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 u.p.s.), ale właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Stwierdzenie bezdomności wyłącza ustalanie miejsca zamieszkania, o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Ponadto, dla ustalenia organu właściwego dla osoby bezdomnej na gruncie u.p.s. nie bada się zamiaru pobytu osoby bezdomnej, lecz tylko sprawdza, czy osoba spełnia warunki dla uznania jej za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Stosownie do treści art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przewiduje on zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 611 ze zm.), pod określeniem "lokal" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest lokalem, w rozumieniu ustawy, pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
W sprawie nie ma wątpliwości, że pustostan nie może zostać zakwalifikowany jako "lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych". Ponadto, zainteresowany nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały, skoro jak podnosi wnioskodawca, nie ma budynku pod wskazanym adresem.
Z uwagi na to, że H. S. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, a jako organ właściwy w sprawie należało wskazać Burmistrza Miasta Łuków na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.