Uzasadnienie
W dniu 14 lipca 2023r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy [...] (dalej w treści OPSGK) wpłynęło zawiadomienie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dotyczące przekazania wniosku E. T. - opiekuna małoletniej W. S. w sprawie wniosku o umieszczenie małoletniej w domu pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznał się jako organ niewłaściwy i przekazał sprawę do załatwienia organowi właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego małoletniej W. S. - E. T.. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 30 maja 2023 r. sygn. III Nsm 549/23 Sąd Rejonowy w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił E. T. jako opiekunowi prawnemu W. A. S., przebywającej w Zakładzie Leczniczo-Opiekuńczym dla Dzieci prowadzonym przez [...] w [...] na umieszczenie tejże małoletniej w domu pomocy społecznej.
Ośrodek Pomocy Społecznej Gminy [...] pismem z dnia 12 września 2023 r. przekazał sprawę Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej we Wrocławiu powołując się na fakt, że E. T. – opiekun prawny małoletniej W. S. zameldowana jest i zamieszkuje we Wrocławiu, przy ul. [...].
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu, pismem nr DPIN.5106.2858,2023 z dnia 05 października 2023r. odesłał przesłane dokumenty wskazując, że jest niewłaściwy w sprawie.
W tych okolicznościach Wójt Gminy [...] zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Wrocławia w sprawie wskazania organu właściwego do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Wrocławia wniósł o uznanie, iż organem właściwym do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy [...].
Uzasadniając swoje stanowisko Prezydent Miasta Wrocławia wskazał, że organem właściwym do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy [...], a to z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności w sprawie. Wskazano, że aktualny opiekun prawny małoletniej W. S. złożył do Sądu Rejonowego w [...], III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich wniosek o zwolnienie jej z wykonywania opieki prawnej nad małoletnią W. S. Rozprawa w sprawie zmiany opiekuna prawnego dla W. S. została wyznaczona na dzień 19 grudnia 2023r. Pracownik socjalny ustalił, że nowym opiekunem prawnym małoletniej W. ma zostać S. S., która ma miejsce zamieszkania w gminie [...].
Pismem z dnia 09 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta Wrocławia poinformował o wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn.. III Nsm 706/23 zwalniającego E. T. z funkcji opiekuna prawnego małoletniej W. S. oraz o powierzeniu tej funkcji S. S. zamieszkałej w [...] przy ul. [...]. Do pisma załączono kserokopię postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r. poz. 775 - dalej jako: "k.p.a."). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Wójta Gminy [...] (województwo dolnośląskie, powiat kłodzki) dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu oraz Prezydenta Miasta Wrocławia (województwo dolnośląskie, miasto na prawach powiatu - Wrocław) dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w we Wrocławiu - § 1 pkt 1 lit. c i d rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925).
W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej, (Dz.U. z 2023, poz. 901 - dalej jako: "u.p.s."), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.).
Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.
Na podstawie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 K.c. – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego.
Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustalenie "miejsca zamieszkania", o którym mowa w art. 25 K.c. dotyczy osoby fizycznej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych. W odniesieniu do osób ograniczonych w tej zdolności lub jej nie posiadających, zastosowanie ma art. 27 K.c., z którego wynika, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
Skoro zatem w świetle przepisu art. 101 ust 1 u.p.s w zw. z art. 27 k.c., właściwość miejscową gminy w sprawach z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania opiekuna prawnego, to miejscem zamieszkania W. A. S. jest miejsce zamieszkania jej opiekuna prawnego, czyli S. S. zamieszkałej w [...] przy ul. [...]. Zatem, organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy [...].
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.