Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 8 listopada 2018 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. C. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, i zasiłku na zakup opału, a także kontynuację zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu [...] września 2018 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek M. C. zamieszkałej we W. przy ul. [...], zameldowanej na pobyt stały w S. przy ul. [...], o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i zasiłku na zakup opału.
W dniu [...] września 2018 r. MGOPS w S. przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie we W. zawiadomienie o przekazaniu wniosku M. C. wraz z dokumentacją, na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się wedle miejsca zamieszkania strony ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania strony jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały to z kolei przebywanie w danej miejscowości w sytuacji, gdy wystąpią okoliczności pozwalające stwierdzić, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej. Zamiar stałego pobytu w danej miejscowości musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Miejscem pobytu stałego danej osoby będzie więc miejsce, w którym osoba te realizuje stale swoje podstawowe czynności życiowe, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje korespondencję itp.
Z akt M. C. zgromadzonych przez MGOPS w S. wynika, że zamieszkuje ona we W., co znajduje potwierdzenie w wywiadach środowiskowych przeprowadzonych przez pracownika socjalnego MOPR we W. (od lutego 2016 r.). Tam też realizuje swoje czynności życiowe. Życie strony koncentruje się więc we W. W tej sytuacji zasadne było przekazanie wniosku strony organowi właściwemu do jego rozpoznania, tj. MOPR we W. Tymczasem w dniu [...] października 2018 r. Dyrektor MOPR we W., powołując się na art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zawiadomił Kierownika MGOPS w S. o przekazaniu według właściwości wniosku M. C. W uzasadnieniu wyjaśniono, że z dokumentacji pracownika MOPR we W. wynika, że strona przebywa we W. czasowo, bez zamiaru stałego pobytu. Przebywa u córki, korzystając z jej uprzejmości, a pobyt ten jest związany z jej stanem zdrowia. M. C. nie jest w stanie wskazać, jak długo jeszcze będzie przebywać u córki, ponieważ oczekuje na przydział mieszkania w S. W dalszym ciągu M. C. leczy się u lekarzy w G., a jej wizyty lekarskie odbywają się cyklicznie. Z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia [...] października 2018 r. wynika jednak, że jej centrum życiowe znajduje się na terenie gminy S. Organ wyjaśnił, że faktem jest, iż M. C. posiada orzeczenie z 2016 r. wydane przez Zespół Orzekający o Niepełnosprawności w G., leczy się u lekarzy w G., ale także u lekarza rodzinnego w S., sprawy te nie świadczą jednak o jej miejscu zamieszkania. Ani emocjonalny stosunek do danej miejscowości, ani plany zamieszkania w niej w przyszłości nie mogą uzasadniać uznania, że strona nie ma zamiaru przebywać we W. Nie wiadomo czy plan przeniesienia się do miejscowości S. powiedzie się, z uwagi na wiele przeszkód. Zasadne więc było uznanie, że M. C. przebywa z zamiarem stałego pobytu we W. Jej wniosek o zasiłek celowy na zakup leków i na zakup opału powinien więc rozpatrzyć Prezydent Miasta W. Odnosząc się natomiast do kwestii wypłacenia stronie przez MGOPS w S. zasiłku stałego i opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne Burmistrz Miasta i Gminy S. wskazał, świadczenia te zostały przyznane decyzją z [...] kwietnia 2016 r.
Prezydent Miasta W. w odpowiedzi na wniosek oświadczył, że podtrzymuje swoje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia [...] października 2018 r., które stanowi załącznik nr [...] do wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość. Jednocześnie wyjaśnił, że nie dysponuje aktami sprawy, ponieważ wywiady środowiskowe wraz z oświadczeniami M. C. były systematycznie przekazywane do MGOPS w S. Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 4 p.p.s.a.). Właściwym do rozpoznania tego rodzaju sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie doszło do sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego: Burmistrzem Miasta i Gminy S., a Prezydentem Miasta W., gdyż żaden z tych organów nie uznał się za właściwy dla rozpoznania sprawy o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej M. C. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy (wójta, burmistrza, kierownika ośrodka pomocy społecznej) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone w art. 25 k.c. Jedynie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zamieszkania. O właściwości organu gminy we wszystkich przypadkach zakwalifikowanych przez organ rozpatrujący żądanie jako sprawy niecierpiące zwłoki, rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art.101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.5.2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.02.2009 r., I OW 164/08). Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu.
Z zebranego w sprawie materiału wynika, że M. C. od kilku lat przebywa we W. i tam umiejscowione jest jej centrum życiowe, gdyż ta miejscowość jest głównym ośrodkiem jej działalności życiowej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 4 i 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.