Uzasadnienie
Działając na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., Naczelnik Urzędu Celnego w Lublinie wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Celnego w Lublinie a Starostą Lubelskim przez wskazanie Starosty Lubelskiego jako organu właściwego do załatwienia sprawy związanej z usunięciem z drogi pojazdu marki Honda Accord o nr rej. [...]. W uzasadnieniu wniosku Naczelnik wskazał, że w dniu 7 lipca 2014 r. Starosta Lubelski, działając na podstawie art. 130a ust. 10b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), przekazał Naczelnikowi Urzędu Celnego w Lublinie akta usuniętego z drogi w dniu 22 stycznia 2009 r. pojazdu marki Honda Accord o nr rej. [...]. Starosta wówczas stwierdził, że samochód nie posiada statusu towaru wspólnotowego – został już wyrejestrowany na terenie Litwy. Zdaniem Naczelnika Urzędu Celnego, w sprawie nie ma zastosowania art. 130a ust. 10b Prawa o ruchu drogowym. Usunięcie pojazdu z drogi oraz powiadomienie właściciela o skutkach nieodebrania pojazdu miało miejsce w dniu 22 stycznia 2009 r., a więc gdy nie obowiązywał jeszcze art. 130a ust. 10b Prawa o ruchu drogowym. Przepis ten, wprowadzony ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018 ze zm.), obowiązuje od dnia 4 września 2010 r. Według Naczelnika, sprawy dotyczące pojazdów wcześniej usuniętych z drogi powinny toczyć się według reżimu wskazanego w przepisach międzyczasowych tej ustawy. W niniejszej sprawie będzie miał zastosowanie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. W takiej sytuacji, przepis art. 11 stosuje się odpowiednio, a więc przepadek pojazdu orzeka się na rzecz powiatu. Powołując się na postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I OW 164/11, Naczelnik stwierdził, że w takim przypadku właściwy rzeczowo jest starosta. Dodał, że postanowienia NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OW 227/12 i z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OW 287/13, zostały wydane w oparciu o stany faktyczne, w których usunięcie pojazdu nastąpiło po wejściu w życie ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. i dla wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy związanej z usunięciem z drogi pojazdu marki Honda Accord o nr rej. [...] pozostają bezprzedmiotowe.
W odpowiedzi na wniosek Starosta Lubelski wniósł o wskazanie Naczelnika Urzędu Celnego jako organu właściwego do załatwienia sprawy związanej z usunięciem z drogi pojazdu marki Honda Accord o nr rej. [...]. Argumentował, że zgodnie z art. 130a ust. 10b Prawa o ruchu drogowym, w przypadkach usunięcia pojazdu, o których mowa w art. 130a ust. 1 lub 2, pojazd niezarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej podlega przekazaniu właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celnego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. Przedmiotowy samochód nie posiada statusu towaru wspólnotowego. Wobec tego w sprawie mają zastosowanie przepisy aktualne na dzień rozpoznania sprawy, a więc art. 130a ust. 10b Prawa o ruchu drogowym, w brzmieniu ustalonym na mocy zmiany, która weszła w życie z dniem 4 września 2010 r. Stwierdził, że prezentowane stanowisko jest zbieżne z poglądem zawartym w postanowieniach NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OW 227/12 i z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OW 287/13.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Analizę stanu prawnego w spornym zakresie rozpocząć należy od uwagi, że przez pojęcie właściwości rozumiemy zdolność prawną organu do rozpoznawania i rozstrzygania określonego rodzaju spraw w postępowaniu administracyjnym (patrz: Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2012, s. 106). Dla jasności dodać warto, że będący przedmiotem niniejszego postępowania spór dotyczy właściwości rzeczowej. Ustalenie organu właściwego rzeczowo odnosi się do określonego rodzaju spraw rozpoznawanych w postępowaniu administracyjnym.
Wniosek został złożony w trakcie obowiązywania przepisu art. 130a ust. 10 b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.)., a więc po wejściu w życie noweli tego Prawa dokonanej ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018). Samochód Honda Accord o nr rej. [...] wyczerpuje przesłanki hipotezy normy zawartej w tym przepisie.
Brzmienie art. 130a ust. 10b wskazuje, że nie tylko reguluje on właściwość organu do spraw wszczętych po wejściu w życie noweli, ale nie ma także w jego treści przeszkód do stosowania go do stanów przeszłych. Hipoteza obejmuje "usunięcie pojazdu w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2". Oznacza to, że jeśli doszło do usunięcia pojazdu w warunkach przewidzianych w ust. 1 lub 2, to właściwy jest naczelnik urzędu celnego, o ile spełnione są dalsze wymogi z art. 130a ust. 10b, niezależnie od tego, czy do tego usunięcia doszło przed, czy po wejściu noweli w życie.
Zastosowanie art. 130a ust. 10b wobec pojazdów usuniętych z drogi w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 przed wejściem w życie noweli nie narusza zakazu działania prawa wstecz. Przepis ten w części materialnej nie wprowadza nowej regulacji. Nawiązuje do norm zezwalających na usunięcie pojazdu z drogi, obowiązującej przed wejściem w życie noweli. W dalszej części odsyła zaś do przepisów prawa celnego, które dopiero zostaną zastosowane. Ustanawia natomiast nową dyspozycję procesową i kompetencyjną. Przepisy kompetencyjne, co do zasady obowiązują zaś od daty wejścia w życie, chyba że przepisy przejściowe wyraźnie regulują właściwość organów inaczej (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 5 czerwca 2000 r., sygn. akt OPS 7/00, ONSA 2000/4/139; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OPS 1/12, ONSA i wsa 2012/4/60).
Przed analizą norm międzyczasowych zawartych w ustawie z dnia 22 lipca 2010 r. zauważyć należy, że sprawa określona w art. 130a ust. 10b jest sprawą odrębną od innych spraw uregulowanych w art. 130a. Nie jest to sprawa usuwania pojazdów oraz prowadzenia parkingu należąca do zadań własnych powiatu i realizowana przez starostę (art. 130a ust. 5f). Nie jest to sprawa wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku, która prowadzi starosta (art. 130a ust. 10). Nie jest to także sprawa kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, w której decyzje wydaje starosta (art. 130a ust. 10h).
Szczególna regulacja w zakresie pojazdów usuniętych w przypadkach określonych w art. 130 ust. 1 lub 2 i niezarejestrowanych w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej (art. 130a ust. 10b) nie jest przewidziana w przepisach przejściowych ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. Przede wszystkim, przepisy noweli, w tym art. 11-13, nie regulują w ogóle właściwości organu właściwego do uregulowania sytuacji pojazdu zgodnie z przepisami prawa celnego, jeżeli pojazd usunięty w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej. W ustawie nowelizującej zawarte są przepisy materialne, procesowe i kompetencyjne odnoszące się do orzekania przepadku i przejęcia pojazdów (art. 11 i 12) oraz przepis dotyczący kosztów przechowywania pojazdów (art.
- – por. uzasadnienie wyroku składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14).
Odnotowując kontrowersje związane z utrzymaniem, w niektórych sytuacjach, właściwości urzędu skarbowego (patrz: uchwała NSA z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10; wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14), skonstatować należy, że po wejściu w życie noweli, do spraw z zakresu usuwania pojazdów i dalszych procedur z tym związanych, zarówno co do sytuacji nowych, jak i tych przypadków, w których do usunięcia pojazdu doszło przed dniem 4 września 2010 r., co do zasady właściwy jest starosta (patrz: postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OW 96/11; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OW 152/11; postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I OW 164/11). Reguła ta, jak i odnotowana kontrowersja, nie mają jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
W art. 130a ust. 10b unormowana jest bowiem sprawa szczególna z szerokiego zakresu spraw związanych z usuwaniem pojazdów z drogi. Jeżeli pojazd został usunięty w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 lub 2 i nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, właściwy do uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego, jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu celnego (patrz: postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OW 227/12, postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OW 287/13).
Zaznaczyć warto, że z brzmienia art. 130a ust. 10b wynika, że do hipotezy objętej tym przepisem, organ celny jest właściwy, mimo, że nie był właściwy w sprawie usunięcia pojazdu. Nie można wobec tego pomocniczo posługiwać się w tym zakresie rozumowaniem dotyczącym właściwości do orzekania o kosztach dozoru za okres sprzed wejścia w życie noweli, gdy o przejęciu rozstrzygał organ skarbowy (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 213 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14).
Zasadą jest właściwość według unormowania obecnego i z żadnych przepisów nie wynika, aby w odniesieniu do sytuacji uregulowanej w art. 130a ust. 10b miało być inaczej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.