Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2014 r. Wójt Gminy T. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim, a Wójtem Gminy G. w sprawie o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. S. Wniósł o wskazanie Wójta Gminy G. jako organu właściwego w sprawie, a także o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego (jeżeli pełnomocnik zostanie ustanowiony) według norm prawem przepisanych oraz opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
Wskazał, że pismem z dnia 22 września 2014 r., w trybie art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 12 ust. 1 i w związku z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), Wójt Gminy T. przekazał do Wójta Gminy G. wniosek M. M. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, celem nadania mu biegu zgodnie z właściwością. Przekazanie sprawy zgodnie z właściwością uzasadniał fakt, iż małoletni P. S., jako osoba uprawniona w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, mieszkał z ojcem w miejscowości G. Pismem z dnia 16 października 2014 r. Wójt Gminy G., zamiast wystąpić z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, przekazał wniosek ponownie do Wójta Gminy T., uznając się za organ niewłaściwy w sprawie.
Wnioskodawca zwrócił uwagę, że stosownie do art. 12 ust. 1-2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela.
Zgodnie zaś z art. 2 pkt 10 ww. ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. W niniejszej sprawie osobą tą jest P. S. Miejscem zaś zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego rodzica, u którego dziecko przebywa (art. 26 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, t. j. Dz. U. 2014 r., poz. 121 ze zm. – dalej jako k.c.).
W związku z powyższym wnioskodawca zaznaczył, że uprawiony P. S. przebywa z ojcem w miejscowości G., gdzie stale mieszka, uczęszcza do przedszkola i spędza pozostały czas, za to nie przebywa u matki w Ż. Władzę rodzicielską mają obydwoje rodzice, a więc zgodnie z art. 26 § 2 k.c. miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, a w związku z tym, że małoletni P. S. przebywa u ojca, właściwy w sprawie będzie Wójt Gminy G. W odpowiedzi na wniosek Wójta Gminy T. z dnia 10 grudnia 2014 r., Wójt Gminy G. wniósł o:
- 1. rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie Wójta Gminy T. jako organu właściwego do załatwienia sprawy o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego,
- 2. zasądzenie od Wnioskodawcy na rzecz Uczestnika zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych (jeżeli pełnomocnik zostanie ustanowiony).
Jak przyznał, na miejsce stałego pobytu składają się dwa czynniki: zewnętrzny (corpus), tj. faktyczne przebywanie i wewnętrzny (animus manendi), czyli zamiar stałego pobytu. W przypadku uprawnionego P. S. brak było drugiego czynnika w odniesieniu do miejscowości G. Zarówno z oświadczenia M. M., która jako przedstawiciel ustawowy swojego syna P. S. domaga się ustalenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i z postanowienia Sądu Rejonowego w B. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 05 marca 2014 r. (sygn. akt: I Nsm 84/13), który to Sąd ustalił zakres kontaktów ojca z synem na określone dni w każdym z miesięcy, wynika iż małoletni P. S. powinien na stałe znajdować się przy matce. Okoliczność, iż przez pewien czas dziecko przebywało u ojca nie ma znaczenia dla ustalenia jego miejsca zamieszkania, gdyż jest to sytuacja chwilowa, a w świetle postanowień Sądu wręcz nieuprawniona.
Sama wnioskodawczyni M. M. w piśmie z dnia 14 października 2014 r. wskazała, iż od dnia 1 lipca 2014 r. "syn jest przetrzymywany przez ojca", co świadczy o bezprawności takiego stanu rzeczy, gdyż stałą pieczę nad dzieckiem Sąd pozostawił matce. Ponadto Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. (sygn. akt: III Nsm 145/14) tymczasowo ustalił miejsce pobytu P. S. w miejscu zamieszkania jego matki M. M. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o ustalenie miejsca pobytu małoletniego dziecka. Niestety na dzień dzisiejszy Wójt Gminy G. nie posiada informacji czy postępowanie to już się zakończyło.
Ponadto o tymczasowości pobytu dziecka przy ojcu świadczy chociażby okoliczność, iż obecnie (od dnia 4 grudnia 2014 r.) małoletni P. S. ponownie znajduje się u matki w miejscowości Ż. Wójt Gminy G. skonstatował, iż fizyczna obecność dziecka w określonym miejscu przez pewien tylko czas, bez zamiaru stałego pobytu w tym miejscu nie może stanowić o miejscu zamieszkania w rozumieniu przepisów prawa, w związku z czym Wójt Gminy T. błędnie wskazuje miejsce zamieszkania uprawnionego. Nie jest nim G. lecz adres zamieszkania matki, tj. Ż. Zważywszy na te okoliczności Wójt Gminy G. jest niewłaściwy do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na względzie, Wójt Gminy G. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego i wskazanie Wójta Gminy T. jako organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, niemające wspólnego organu wyższego stopnia, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W realiach rozpatrywanej sprawy wystąpił spór negatywny o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy T., a Wójtem Gminy G. dotyczący wyznaczenia organu właściwego do rozpoznania wniosku M. M. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniego P. S. W ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów właściwość miejscową określa między innymi art. 2 pkt 10, który stanowi, że organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów. Za osobę uprawnioną, stosownie do art. 2 pkt 11 ustawy, uznaje się przy tym osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl art. 15 ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następuje odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1), wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (ust. 2).
Z powyższych przepisów wynika zatem, że organem zobowiązanym do rozpatrzenia przedmiotowych wniosków jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W taki sposób ustala się miejsce zamieszkania osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast, jeżeli chodzi o dzieci pozostające pod władzą rodzicielską rodziców, to stosowną regulację w tym zakresie Kodeks cywilny zawiera w art. 26 k.c. Według § 2 tego artykułu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania – a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa.
Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt: I Nsm 84/13), którym Sąd ten ustalił zakres kontaktów T. S. z synem na określone dni w każdym z miesięcy, wynika iż małoletni P. S. powinien na stałe znajdować się przy matce. Okoliczność, iż przez pewien czas dziecko przebywało u ojca nie ma znaczenia dla ustalenia jego miejsca zamieszkania, gdyż jest to sytuacja przejściowa. Ponadto, jak wynika z informacji przedstawionej przez Wójta Gminy G., której wójt Gminy T. nie kwestionował, małoletni P. S. przebywa od dnia 4 grudnia 2014 r. u matki w miejscowości Ż. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Nie znajduje uzasadnienia wniosek Wójta Gminy G. o zasądzenie kosztów postępowania, albowiem w przypadku rozpoznawania sporów kompetencyjnych nie mają zastosowania przepisy p.p.s.a. odnośnie zwrotu kosztów postępowania. W myśl art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Postanowienie w sprawie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego nie stanowi żadnego z orzeczeń, o których mowa w cyt. przepisie, brak zatem jest podstaw do zamieszczania w wydanym postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego orzeczenia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2006 r., II OW 58/05, ONSAiWSA z 2006 r., nr 4, poz. 101).