Postanowienie NSA z 21 lutego 2020 r., I OW 237/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Prezydentem Miasta S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.Ł.

Sprawa

w sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta S. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska przewodniczący
Sędzia NSA Jolanta Rudnicka
Sędzia del. WSA Jolanta Górska sprawozdawca

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2019 r. Burmistrz W. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Prezydentem Miasta S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.Ł. w sprawie przyznania zasiłku okresowego.

W ocenie Burmistrza, wskazanie właściwości miejscowej w sprawie ustalenia uprawnień do wypłaty świadczeń z tytułu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.). Zgodnie z jego treścią właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania.

Burmistrz wskazał, że ostatnim miejscem zameldowania J.Ł. jest Miasto S., co potwierdza dokument urzędowy w postaci zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w S. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2019 r. wynika natomiast, że J.Ł. odbywał leczenie w Centrum Psychiatrycznym w W., zaś od dnia [...] kwietnia 2019 r. przebywa w Stowarzyszeniu "[...]" na terenie gminy W., wskazując jednocześnie S. jako swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania, a także miejsce ostatniego zameldowania. W związku z tym, Burmistrz wskazał, że nie sposób przyjąć, że miejscem zamieszkania ubiegającego się o świadczenie jest Gmina W., w sytuacji, gdy ubiegający się o świadczenie nie deklaruje jednoznacznie zamiaru stałego pobytu w tym miejscu.

W odpowiedzi na powyższy wniosek, udzielonej w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r., Prezydent Miasta S. wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku J.Ł. jest Burmistrz W. Prezydent wyjaśnił, że ostatnim miejscem zameldowania J.Ł. jest S, ul. [...], natomiast adres podany przez niego w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. nie jest adresem jego zameldowania ani pobytu, a jedynie adresem jego rodziny. Od kwietnia 2019 r. przebywa on na terenie Gminy W. w miejscowości [...] w Stowarzyszeniu "[...]", gdzie zajmuje pomieszczenie w budynku socjalnym. Organ wskazał ponadto, że ubiegający się o świadczenie nie ma obecnie stałego meldunku, a ostatnie miejsce zameldowania w Sieradzu nie przesądza o właściwości tego miasta do ponoszenia kosztów związanych z przyznaniem pomocy finansowej. W niniejszej sprawie właściwość miejscową gminy powinno ustalić się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a J.Ł. przebywa aktualnie w W. pod adresem [...]. Ponadto, w związku z tym, że J.Ł. wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego w miejscu swojego aktualnego pobytu, należy stwierdzić, że jego centrum życiowe znajduje się w tymże miejscu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem Burmistrza W. ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J.Ł. o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego.

Właściwym organem do rozpoznania wniosku J.Ł. z dnia [...] lipca 2019 r. o przyznanie świadczeń z ustawy o pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta S. Przepis art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37 - 42 i art. 47 - 50 (ust. 4). Gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu (ust. 7).

Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej (wójta, burmistrza, prezydenta) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego. Jednakże, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei, we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (zob. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009 s. 396; W. Maciejko (w:) W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010 s. 402).

Z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że J.Ł. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że w przypadku gdy wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a jest zameldowany na pobyt stały w domu rodzinnym, w którym, ze względu na długi okres czasu od opuszczenia tego domu, praktycznie nie ma możliwości zamieszkania, to musi być uznany za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt I OW 97/11, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnioskujący o świadczenie zameldowany jest w S. Ponadto, w wywiadzie środowiskowym zadeklarował jedynie czasowy pobyt w Stowarzyszeniu "[...]" położonym na terenie gminy W., a co za tym idzie, nie można uznać, że w miejscu tym znajduje się centrum jego życiowej działalności.

Tym samym, z uwagi na treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwym do rozpatrzenia wniosku J.Ł. należało uznać Prezydenta Miasta S. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się bowiem na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (zob. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, str. 703).

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł w niniejszej sprawie podstaw do ustalenia szczególnej właściwości miejscowej organu na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Sąd uwzględnił przy tym, że udzielanie świadczeń w miejscu pobytu powinno mieć charakter wyjątkowy, nie można nadużywać uprawnień wynikających z ust. 3, przerzucając wydatki na udzieloną pomoc na gminę miejsca zamieszkania lub zameldowania na pobyt stały świadczeniobiorcy (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, wyd. IV, opublikowano Lex/el WKP 2017).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w związku z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.