Uzasadnienie
Prezydent Miasta Bielska – Białej, w imieniu którego działa Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bielsku – Białej, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Krakowa, w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że B. P. zamieszkały w Bielsku – Białej pismem z dnia 24 lipca 2019 r. złożył w MOPS w Bielsku – Białej wniosek o umorzenie zaliczki alimentacyjnej ze względu na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną.
Prezydent Miasta Bielska – Białej wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy dyspozycją art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów objęte są należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
W ocenie wnioskodawcy, analiza art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 17 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.), art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz. 9920) oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., wskazuje jednoznacznie, że do tej pory istniała możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na sytuację dochodową i życiową. W szczególności możliwość ta istniała pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., czyli w czasie, w którym powstały przedmiotowe zaległości alimentacyjne wnioskodawcy (od 1 października 2005 r. do 1 sierpnia 2007 r.).
Wobec powyższego, oraz biorąc pod uwagę art. 2 i art. 32 Konstytucji, zdaniem Prezydenta Bielska – Białej uznać należy, że art. 30 ust. 2 w/w ustawy pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 22 kwietnia 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Inna wykładnia art. 30 ust. 2 w/w ustawy spowodowałby bowiem nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy o pomocy osobie uprawnionej do alimentów) nadal taką możliwość posiadają.
Ponadto wnioskodawca zwrócił uwagę, że przepisy przejściowe, to jest art. 41, art. 42 i art. 43 ustawy wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne", nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, obejmujący między innymi sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne.
Zdaniem wnioskodawcy w przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 w/w ustawy, wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W związku z powyższym Prezydent Miasta Bielska – Białej uznał, że należy podzielić stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mają zastosowanie przepisy obecnie obowiązującej ustawy, tj. art. 30 ust. 2 który pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również zaliczki alimentacyjne. Wobec tego wniesiono o wskazanie Prezydenta Miasta Krakowa jako właściwego do załatwienia wniosku o umorzenie zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 30 ust.2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W odpowiedzi na w/w wniosek, Prezydent Miasta Krakowa wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Bielska – Białej jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z dnia 24 lipca 2019 r.
Zdaniem Prezydenta przedmiotowa należność jest należnością, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wobec tego, zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności jest organ właściwy dłużnika. Wobec tego, z uwagi na fakt, że miejscem zamieszkania dłużnika alimentacyjnego jest Bielsko – Biała, ul. [...], organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent Miasta Bielska – Białej.
Prezydent Miasta Krakowa, odmiennie niż Prezydent Miasta Bielska – Białej, stanął na stanowisku, że na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy nie można rozstrzygać spraw o zastosowanie ulgi w zakresie zaległości powstałych w wyniku wypłat zaliczek alimentacyjnych. Umarzanie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych możliwe jest tylko na podstawie art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy. Wobec tego, w ocenie Prezydenta Miasta Krakowa, jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Podkreślono, że kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy też zdrowotna dłużnika alimentacyjnego, nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.
Przepis art. 30 ust. 2 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczy bowiem tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a skoro tak, to nie dotyczy on należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny).
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia powstałego sporu ma ustalenie, czy podstawę prawną do rozpoznania powyższego wniosku stanowi ust. 1 czy ust. 2 art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.).
Zgodnie z art. 30 ust. 1 w/w ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
- 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Natomiast w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Z powyższego wynika zatem, że różne są wskazane w art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2, przesłanki umorzenia należności, różny jest także zakres w jakim te należności podlegają umorzeniu. Wybór podstawy prawnej umorzenia należy zatem do strony.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd, że wprawdzie literalna wykładnia art. 30 ust 2 powołanej ustawy wskazuje, że przepis ten dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu, to jednak wykładnia taka spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych (a więc pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej) możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, podczas gdy pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają.
Ten kierunek wykładni art. 30 ust. 2 wyrażony został w wyrokach NSA z 16 listopada 2011 r., sygn. I OSK 1095/11; z 6 sierpnia 2013 r., sygn. I OSK 534/12, z 17 października 2017 r., sygn. I OSK 3474/15, z 17 września 2019 r., sygn. I OSK 2597/18, z 6 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 2321/18. Z wymienionych orzeczeń wynika, że hipotezą tej normy (art.30 ust.2 omawianej ustawy) objęte są również należności powstałe w okresie obowiązywania ustawy z 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt, B. P. ma zadłużenie względem Prezydenta Miasta Krakowa wynikające z wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 12.967,50 zł. Zadłużenie to obejmuje okres od 1 listopada 2005 r. do 30 września 2008 r. W związku z tym, Prezydent Miasta Krakowa występuje w sprawie jako organ właściwy wierzyciela. Przypomnieć należy, że B. P. we wniosku z 24 lipca 2019 r. o umorzenie wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powołał się na swoją bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wskazał, że legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Co prawda nie wskazał konkretnie na art. 30 ust 2 w/w ustawy, lecz z treści tegoż wniosku wynika, że chodzi o ten właśnie przepis.
Wobec tego nie ulega wątpliwości, że organem, o którym mowa jest Prezydent Miasta Krakowa. Zatem to ten organ będzie właściwy w niniejszej sprawie do wydania decyzji w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Na marginesie wskazać należy, że – jak wynika z akt sprawy – Prezydent Miasta Krakowa, po rozpoznaniu wniosku B. P. z 21 września 2018 r., decyzją z [...] stycznia 2019 r. umorzył B. P. w całości zadłużenie wynikające z wypłaconych przez Prezydenta Miasta Krakowa świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.204,373 zł.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.