Postanowienie NSA z 14 kwietnia 2015 r., I OW 239/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 kwietnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ruda Śląska o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Ruda Śląska a Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania

Sprawa

sprawy J. N. w sprawie potrącenia ze świadczeń rentowych należności z tytułu zasiłku dla bezrobotnych postanawia: oddalić wniosek.

Skład

Sędzia NSA Barbara Adamiak przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Irena Kamińska
Sędzia NSA Wiesław Morys
asystent sędziego Jan Wasilewski protokolant

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Ruda Śląska wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych przez wskazanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie jako organu właściwego do prowadzenia postepowania w sprawie potrącenia ze świadczeń rentowych należności z tytułu zasiłku dla bezrobotnych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pismem z 20 listopada 2014 r. na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie uznał, iż nie jest właściwy w sprawie rozpoznania wniesionego przez J. N. “Odwołania od pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie wydanego w dniu [...] września 2014 r., doręczonego w dniu 10 października 2014 r." i przekazał sprawę Prezydentowi Miasta Ruda Śląska – Powiatowemu Urzędowi Pracy w Rudzie Śląskiej.

W uzasadnieniu pisma ZUS O/Chorzów stwierdził, iż sprawa nie należy do właściwości rzeczowej ZUS O/Chorzów.

Wyjaśnić należy, że sprawa wzięła początek od pisma ZUS O/Chorzów z [...] września 2014 r., w którym poinformowano Powiatowy Urząd Pracy w Rudzie Śląskiej o dokonywaniu potrąceń ze świadczenia rentowego J. N.. Powodem tych potrąceń był fakt przyznania J. N. renty za okres, za który pobierał zasiłek dla bezrobotnych.

J. N. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od [...] listopada 2013 r. Od [...] listopada 2013 r. do [...] maja 2014 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Decyzją z [...] czerwca 2014 r. ZUS przyznał J. N. rentę począwszy od 28 lutego 2013 r. Renta została wypłacona za okres począwszy od 28 lutego 2013 r., czyli również za okres, w którym J. N. pobrał zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 5.034,80 zł.

Wspomnianym wcześniej pismem z [...] września 2014 r. ZUS poinformował Powiatowy Urząd Pracy w Rudzie Śląskiej a także J. N., że z należnej mu renty będzie co miesiąc potrącana kwota 664,03 zł aż do spłacania pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 5.034.80 zł.

Odwołanie od tego pisma wniósł J. N. a ZUS O/Chorzów uznał się za niewłaściwego do rozpatrzenia tego odwołania.

Prezydent Miasta Ruda Śląska nie podził tego punktu widzenia uznając, że skoro kwestia dokonywania potrąceń z renty J. N.a należy do kompetencji ZUS (do czego ZUS jest uprawniony na mocy przepisu art. 139 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), to również –załatwianie odwołań w tym zakresie należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w przedmiocie ustalenia organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie potrącenia należności z tytułu zasiłku dla bezrotonych ze świadczenia rentowego wnosił o wskazanie jako organu właściwego Prezydenta Miasta Ruda Śląska – Powiatowy Urząd Pracy.

W uzasadnieniu wskazano, że pismem z [...] września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie poinformował Powiatowy Urząd Pracy w Rudzie Śląskiej, iż począwszy od miesiąca października 2014 r. ze świadczenia rentowego należnego ubezpieczonemu J. N. dokonywane będą zgodnie z art. 139–141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych potrącenia zasiłku dla bezrobotnych. Potrącenia te zostały wdrożone w związku z kierowanym do ZUS pismem Powiatowego Urzędu Pracy, zobowiązującym Zakład – stosownie do treści art. 78 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – do zwrotu na rachunek PUP kwoty 5.034,80 zł wypłaconej ubezpieczonemu tytułem zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] listopada 2013 r. do 4 maja 2014 r. Jak wynikało z treści pisma, w związku z przyznaniem ubezpieczonemu uprawnień rentowych z datą wsteczną, w dniu 21 lipca 2014 r. wydana została przez PUP decyzja o utracie przez niego statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2013 r. oraz prawa do zasiłku z dniem przyznania, tj. [...] listopada 2013 r.

Zgodnie z art. 139 ust. 1 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, zasiłki i świadczenia wypłacone na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu za okres, za który przyznano prawo do emerytury lub renty. Przy czym w zakresie nieuregulowanym w art. 139–141 do egzekucji ze świadczeń pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego albo przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dokonując takiego potrącenia organ rentowy występuje jako dłużnik zajętej wierzytelności, realizując jedynie zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

Podniesienia wymaga, iż jak wynika z treści pisma z 21 października 2014 r. nazwanego odwołaniem, ubezpieczony kwestionuje przede wszystkim pozbawienie go prawa do zasiłku, a w konsekwencji uznanie pobranego przez niego zasiłku, za pobrany nienależnie – co skutkuje obowiązkiem zwrotu, a zatem kwestii rozstrzygniętej decyzją Prezydenta Miasta Ruda Śląska z 21 lipca 2014 r.

Zgodnie z art. 76 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art.

78. A zatem, gdyby potrącenia nie były przez organ rentowy dokonywane, wnioskodawca byłby zobowiązany dochodzić zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych samodzielnie, bezpośrednio od ubezpieczonego.

Wskazać również należy, iż w przedmiocie potrąceń, co potwierdza sam ubezpieczony, Oddział nie wydał żadnej decyzji. Jak wynika bowiem z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania podstawy wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych. Stosownie natomiast do treści art. 83 ust. 2 ww. ustawy, odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego przysługuje jedynie od decyzji Zakładu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej.

Sporem kompetencyjnym jest sytuacja prawna, w której co do określonego przepisem prawa zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność, która dla usunięcia wątpliwości interpretacyjnych wymaga podjęcia środków prawnych. Spór kompetencyjny ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do właściwości organów zachodzi w odniesieniu do rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamą sprawą, a zatem wtedy gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie sprawy na tej samej podstawie prawnej. O sporze kompetencyjnym można zatem mówić w sytuacji, kiedy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej, tej samej sprawy administracyjnej, nie zaś co do stanu faktycznego, czy co do rodzaju sprawy, która zdaniem organu wymaga ustalenia. W procedurze rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do ustalenia rodzaju sprawy, którą należy uczynić przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Prezydent Miasta Ruda Śląska wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie w sprawie ustalenia organu właściwego w sprawie potrącenia ze świadczeń rentowych należności z tytułu zasiłku dla bezrobotnych.

W zakresie wniosku nie ma podstaw do wyprowadzenia tożsamości sprawy. W świetle obowiązującej regulacji prawnej przepisy prawa nie określają kompetencji w ten sposób, który wywołuje wątpliwości co do właściwości organów pozostających w sporze. Zakres właściwości w sprawach obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, stypendium, innych nienależnie pobranych świadczeń lub kosztów szkolenia i przygotowania zawodowego dorosłych finansowanych z Funduszu Pracy reguluje art. 9 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 149). Odrębną regulacją jest regulacja potrącenia ze świadczeń, która jest zawarta w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

Wniesiony wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest zatem nieusprawiedliwiony. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w ramach rozstrzygania sporu do kwalifikacji czynności – wniesionego odwołania, jego dopuszczalności i drogi jego rozpoznania.

W tym stanie rzeczy, skoro wniosek o rozstrzygnięcie sporu nie jest zasadny, na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.