Uzasadnienie
Pismem z 1 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Poznania (dalej także: "prezydent", "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Wójtem Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku H.Z. w sprawie objęcia opieką, udzielenia pomocy finansowej oraz udzielenia schronienia dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi
W uzasadnieniu wniosku prezydent wskazał, że H.Z. jest osobą bezdomną, przez co właściwość miejscowa w sprawie powinna zostać ustalona w oparciu o jego ostatnie miejsce zameldowania, które wedle danych z rejestru PESEL znajduje się w miejscowości J., gmina K. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy K. wskazał, że wykładnia funkcjonalna prowadzi do wniosku, że właściwy do rozpatrzenia sprawy powinien być organ w obszarze właściwości którego osoba bezdomna miała miejsce zamieszkania przed uzyskaniem statusu osoby bezdomnej, tj. Prezydent Miasta Poznania. Ponadto w przypadkach szczególnie uzasadnionych właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, którą także jest Prezydent Miasta Poznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się w oparciu o art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "ups"). Zgodnie z ust. 1 wskazanego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie natomiast do jego ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ust. 3 powyższego przepisu przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Żaden z organów pozostających w sporze nie kwestionuje faktu, że H.Z. jest osobą bezdomną. Wbrew stanowisku Wójta Gminy K. w niniejszej sprawie nie znalazł zastosowania art. 101 ust. 3 ups. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, wówczas, gdy sytuacja osobista strony odbiega od powszechnie występującego w tego rodzaju sprawach niedostatku środków utrzymania lub trudnej sytuacji materialnej ubiegającego się oświadczenie, w tym przede wszystkim wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 ups (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OW 140/20). Z akt sprawy nie wynika, aby tego rodzaju sytuacja wystąpiła, zaś Wójt Gminy K. nie przedstawił żadnej argumentacji na poparcie prezentowanego stanowiska.
Wobec powyższego ustalenie właściwości miejscowej następuje na podstawie art. 101 ust. 2 ups. W tym kontekście należy zauważyć, że stanowisko Wójta Gminy K. w przedmiocie wykładni funkcjonalnej powyższego przepisu nie jest prawidłowe. Mając na uwadze jednoznaczną treści art. 101 ust. 2 ups brak jest jakiejkolwiek podstawy do odejścia od jego znaczenia językowego. W tym stanie rzeczy właściwa miejscowo do rozpoznania wniosku H.Z. na podstawie art. 101 ust. 2 ups jest gmina ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały, tj. gmina K. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu.