Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem [...], w sprawie rozpoznania wniosku A. U. o przyznanie zasiłku stałego oraz o udzielenie pomocy materialnej w postaci schronienia. Organ wskazał, że ostatnie miejsce zameldowania stałego strony to [...], ul. [...], w gminie [...]
W uzasadnieniu wniosku podano, że zawiadomieniem z dnia [...] września 2019 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał Ośrodkowi Pomocy Społecznej [...] wniosek A. U. o udzielenie pomocy w formie schronienia, a w dniu [...] września 2019 r. organ ten przekazał wniosek tej samej osoby o przyznanie zasiłku stałego. Osoba której spór o właściwość dotyczy nie ma miejsca stałego zameldowania, jedynie meldunek czasowy w miejscowości [...] w gminie [...], w woj. kujawsko-pomorskim. Wymeldowanie z ostatniego miejsca pobytu stałego na terenie gminy [...] nastąpiło 20 sierpnia 2019 r.
W ocenie organu który złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, nie jest on organem właściwym do rozpoznania wniosków A. U., który przez 12 lat przebywał w zakładzie karnym, który opuścił [...] sierpnia 2019 r. Opuszczając zakład karny otrzymał pomoc postpenitencjarną w wysokości 2 482,68 zł i początkowo mieszkał u siostry w miejscowości [...], a następnie u kuzyna w miejscowości [...]. A. U. nie ponosi żadnych kosztów za pobyt czy media, stara się natomiast pomagać w drobnych pracach w gospodarstwie, w miarę swoich możliwości. Ubiegający się o pomoc oświadczył, że jest współwłaścicielem mieszkania w miejscowości [...], ale w obawie o własne życie i zdrowie nie chce tam wrócić ponieważ twierdzi, że rodzina grozi mu linczem. W dniu [...] września 2019 r. A. U. zarejestrował się w PUP w gminie [...], we wrześniu 2019 r. korzystał z pomocy medycznej w [...]. Z jego oświadczenia wynika, że mieszka on w domu kuzyna, tam śpi i adres kuzyna wskazuje jako swoje miejsce zamieszkania. Zatem bezspornie mieszka w lokalu mieszkalnym i nie zamierza wracać na teren gminy [...]. W tej sytuacji nie ma podstaw aby uznać go za osobę bezdomną i ustalać właściwość miejscową gminy właściwej do rozpoznania wniosków o pomoc według ostatniego miejsca zameldowania. Właściwość miejscowa organu powinna zostać ustalona w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a więc w oparciu o miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy [...] wyjaśnił, że w jego ocenie nie jest on właściwy do rozpoznania wniosków A. U., ponieważ ostatnie stałe miejsce zameldowania posiadał on w miejscowości [...] przy ul. [...] w gminie [...]. Według informacji posiadanych przez MGOPS [...], A. U. był zameldowany na terenie gminy [...] od 1959 r. do 1981 r. Od 27 sierpnia 1981 r. do 20 sierpnia 2019 r. był zameldowany na pobyt stały w gminie [...]. Klient przyjechał do siostry dopiero po opuszczeniu zakładu karnego, do czego zmusił go strach wywołany groźbami byłej żony. Pomimo tego chce on wrócić w rodzinne strony, jak twierdzi, chociaż do schroniska dla bezdomnych. A. U. oświadczył kilkakrotnie, że nie ma możliwości pobytu w miejscu ostatniego stałego zameldowania z obawy o własne zdrowie i życie. Twierdzi on, że rodzina wielokrotnie groziła mu linczem w przypadku pojawienia się w okolicy ostatniego miejsca zameldowania.
A. U. po opuszczeniu zakładu karnego zgłosił się o pomoc w formie schronienia u siostry w miejscowości [...]. Jego siostra oświadczyła, że działając pod wpływem emocji i chęci pomocy bratu, przyjęła go do swojego domu i czasowo zameldowała na okres czterech miesięcy. Jednak po przemyśleniu sytuacji i z uwagi na brak miejsca w mieszkaniu w którym przebywa 10 osób, musiała poprosić brata o opuszczenie swojego mieszkania. Po tym wydarzeniu na udzielenie schronienia A. U. czasowo zgodził się jego kuzyn L. K., który przebywa we wsi [...]. L. K. oświadczył, że krewny śpi u niego w korytarzu na podłodze z powodu braku innego miejsca i jest on w stanie udzielić takiej pomocy jedynie do czasu uzyskania przez A. U. skierowania do schroniska. Na dłuższy okres nie ma możliwości udzielania takiej pomocy. A. U. w zamian za schronienie pomaga w drobnych pracach domowych, jednak nie jest w stanie wykonywać ciężkich prac ze względu na stan zdrowia. Wprawdzie A. U. leczy się w [...], co nie oznacza, że jego miejsce zamieszkania jest w gminie [...]. Byłoby mu trudno jeździć na wizyty do specjalistów 550 km, a ci sami specjaliści są w odległości 20 km od miejsca jego tymczasowego pobytu. A. U. wyraża chęć pobytu w schronisku dla bezdomnych, z którym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] ma podpisaną umowę, a więc wyraża chęć powrotu w rodzinne strony.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Sądy administracyjne rozstrzygają w szczególności spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 4 p.p.s.a.). Właściwym do rozpoznania tego rodzaju sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie doszło do sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, tj. Burmistrzem Miasta i Gminy [...] a Burmistrzem [...], gdyż żaden z tych organów nie uznał się za właściwy dla rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczeń z pomocy społecznej A. U. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507) - dalej "u.p.s.", ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
W orzecznictwie Sądów administracyjnych i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy (wójta, burmistrza, kierownika ośrodka pomocy społecznej) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone w art. 25 k.c. Jedynie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zamieszkania.
Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. A. U. jest osobą bezdomną w rozumieniu powołanych przepisów. Wprawdzie tymczasowo zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy należącym do jego kuzyna, ale nie jest zameldowany w tym lokalu. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że w dacie złożenia wniosku o udzielenie schronienia, tj. w dniu [...] września 2019 r., A. U. przebywał tymczasowo u kuzyna w miejscowości [...], gdzie spał w korytarzu na materacu. W sierpniu 2019 r., po opuszczeniu zakładu karnego, zatrzymał u swojej siostry w miejscowości [...], ale siostra odmówiła mu dalszego zamieszkiwania w swoim mieszkaniu. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie ma możliwości powrotu do swojego ostatniego miejsca zameldowania w gminie [...], w obawie o swoje życie i zdrowie. L. K., kuzyn strony, oświadczył w dniu [...] września 2019 r., że obecnie A. U. śpi u niego w korytarzu, bo nie ma innej możliwości, nie płaci za pobyt. Sam utrzymuje się za pieniądze które otrzymał z zakładu karnego. Po konflikcie z siostrą u której mieszkał, A. U. został bez dachu nad głową, dlatego kuzyn na chwilę przyjął go do siebie, ale na dłuższy okres nie ma warunków i możliwości udzielania mu schronienia. Siostra A. U. w dniu 25 września 2019 r. oświadczyła, że po opuszczeniu przez brata zakładu karnego zgodziła się przyjąć go do swojego domu i zameldować czasowo. Jednak ta decyzja nie była przemyślana, została pojęta pod wpływem emocji i z chęci pomocy bratu. Siostra A. U. wyjaśniła, że ma chorego męża, a dodatkowo jej dzieci nie wyraziły zgody na pobyt jej brata i na tym tle powstawały konflikty w rodzinie. Z tego powodu musiała poprosić brata o opuszczenie jej mieszkania.
Z rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 4 września 2019 r. wynika, że A. U. jest osobą bezdomną, bezrobotną, rozwiedzioną, korzystającą z pomocy rodziny, która w dniu [...] sierpnia 2019 r. opuściła Zakład Karny w [...]. Czasowo zameldował się ON w miejscowości [...] u siostry ale z powodu nadużywania alkoholu przez rodzinę i powstające na tym tle konflikty, został z mieszkania siostry wyrzucony. Do czasu skierowania go do schroniska może przebywać u kuzyna, którego adres zamieszkania podał jako swój adres do korespondencji. Oświadczył, że jest osobą chorą, po wylewie i będzie starał się o orzeczenie stopnia niepełnosprawności.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art.101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.5.2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.02.2009 r., I OW 164/08). Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu (S. Nitecki "Pomoc społeczna procedury i tryb przyznawania świadczeń" wyd. 2, Gaskór Wrocław 2010 s. 54). W niniejszej sprawie A. U. wprawdzie przebywa okresowo na terenie gminy [...] u swojego kuzyna, ale pobyt ten ma charakter tymczasowy, do czasu uzyskania skierowania do schroniska dla bezdomnych. Mimo więc przebywania w sensie fizycznym na terenie gminy [...] trudno uznać, by A. U. ześrodkował na terenie tej gminy swoje interesy życiowe, miał zamiar stałego pobytu na terenie tej gminy, by posiadał tam miejsce zamieszkania. Wprawdzie w dacie złożenia wniosków o pomoc społeczną leczył się on w pobliskim [...] bo tego wymaga jego stan zdrowia i zarejestrował się w urzędzie pracy na terenie gminy [...], ale z braku lokalu służącego do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych, nie ma zamiaru stałego pobytu w tej gminie. Okresowe, krótkie pobyty u krewnych, nie spełniają kryterium miejsca zamieszkania. A. U. jest więc osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Z tych przyczyn właściwym miejscowo dla rozpatrzenia sprawy o świadczenia z pomocy społecznej dla A. U. jest Burmistrz Miasta i Gminy [...], na podstawie art. art. 101 ust. 2 u.p.s.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.