Uzasadnienie
Wójt Gminy K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T.K. z dnia 31 października 2014 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz odzieży na zimę.
W uzasadnieniu wniosku podał, że Prezydent Miasta K. przekazał mu do rozpatrzenia w/w wniosek wraz z wywiadem środowiskowym i aktami sprawy stwierdzając, że T.K. jest osobą bezdomną, a ostatnim miejscem jego zameldowania na pobyt stały jest miejscowość J., ul. [...], Gmina K. W związku z powyższym Prezydent Miasta K. uznał, iż zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), organem właściwym do rozpoznania powyższego wniosku T.K. jest Wójt Gminy K. Wójt Gminy K. przyznał, że wprawdzie ostatnim miejscem zameldowania T.K. na pobyt stały jest miejscowość położona w gminie K., to jednak z akt sprawy wynika, iż w 1997 r. został on wymeldowany z pobytu stałego w J. i od 2004 r. w ogóle nie przebywa na terenie gminy K. Obecnie miejscem zamieszkania wnioskodawcy jest Miasto K. Okoliczność ta wynika z faktu, że T.K. przebywa w przytulisku na terenie K. Ponadto złożył on do Urzędu Miasta K. wniosek o przydział lokalu mieszkalnego i uzyskał propozycję zawarcia umowy najmu lokalu, po zakończeniu jego remontu.
W ocenie Wójta Gminy K., faktyczne przebywanie na terenie miasta K. i wola pobytu w tym mieście, uzewnętrzniona m.in. faktem złożenia wniosku o najem lokalu mieszkalnego, jak również otrzymanie tego mieszkania z zasobu miasta K., w sposób jednoznaczny wskazuje zamiar wnioskodawcy przebywania w tej miejscowości. W takim przypadku nie sposób uznać T.K. za osobę bezdomną. Wskazanie organu właściwego do rozpoznania jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i odzieży na zimę powinno zostać zatem dokonane w oparciu o kryterium miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie – art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jest nim Prezydent Miasta K., jako gmina miejsca zamieszkania wnioskodawcy w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
Prezydent Miasta K. w odpowiedzi na wniosek podał, że T.K. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego i nie jest także zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przebywa w przytulisku [...] na terenie K. i posiada ostatnie miejsce zameldowania na terenie gminy K. – J., ul. [...]. W ocenie Prezydenta Miasta K., okoliczności w postaci zamiaru osiedlenia się na terenie K., jak również oczekiwanie na przydział lokalu z zasobów Miasta K., w aktualnym stanie faktycznym i prawnym nie mają znaczenia, bowiem T.K. w chwili obecnej jest osobą bezdomną i dlatego, na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz odzieży na zimę jest Wójt Gminy K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art.15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Prezydentem Miasta K., albowiem oba w/w organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku T.K. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz odzieży na zimę. Wniosek niniejszy jest dopuszczalny, bowiem organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.
Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do jego treści, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, w przypadku osoby bezdomnej, właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Definicję pojęcia osoby bezdomnej określa art. 6 pkt 8 cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przewiduje on zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 63 ze zm. dalej w skrócie K.c.). Z art. 25 K.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu).Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności.
Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08 i z dnia 2 września 2009r. sygn. akt I OW 85/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Odnosząc powyższy stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należało rozważyć, czy T.K. jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też jest osobą bezdomną. Z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem jego zameldowania na pobyt stały jest J., ul. [...], Gmina K. oraz że od dnia [...] stycznia 2012 r. przebywa w schronisku dla bezdomnych w K., przy ul. [...], prowadzonym przez [...] w K. Miejsca tego nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
Ponadto wnioskodawca sam oświadczył, że od lutego 2012 r. jest osobą bezdomną. Wbrew twierdzeniom Wójta Gminy K. sytuacji tej nie zmienia fakt oczekiwania przez wnioskodawcę na przydział lokalu z zasobów Miasta K. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenia upoważniają do stwierdzenia, że aktualnie T.K. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Z tych względów, stosownie do treści art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz odzieży na zimę jest Wójt Gminy K., jest to bowiem gmina ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.