Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 8 października 2020 r., Burmistrz Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. T. o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej.
W uzasadnieniu wniosku organ wnioskujący podał, że w dniu 4 sierpnia 2020 r. W. T. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia nr [...] w [...] z podaniem o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni jest zameldowana pod adresem [...], a na terenie Gminy Miejskiej [...] tj. pod adresem ul. [...] przebywa jedynie czasowo. W związku z tym, Prezydent Miasta [...] przesłał w/w wniosek do Burmistrza Gminy [...] jako organu właściwego do rozpoznania sprawy.
Nie zgadzając się z tym stanowiskiem, organ wnioskujący wskazał, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają właściwości organu uprawnionego do orzekania o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej według jej miejsca zameldowania, lecz miejsca, w którym osoba ta zamieszkuje. Z zebranej dokumentacji wynikało zaś, że W.T. zamieszkuje w [...], przy czym pobyt ten nie ma charakteru tymczasowego bowiem strona mieszka w wynajętym mieszkaniu od kilku miesięcy i nie chce wracać do [...]. Z okoliczności tych można było więc wywnioskować, że na terenie Miasta [...] skoncentrowała ona swoje funkcje życiowe.
W związku z powyższym, zdaniem organu wnioskującego, właściwym do rozpoznania wniosku W.T. o skierowanie do domu pomocy społecznej był Prezydent Miasta [...].
W odpowiedzi na wniosek, uczestniczący w postępowaniu Prezydent Miasta [...] wnosił o wskazanie Burmistrza Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie.
Uczestnik postępowania wyjaśnił, że w dniu 29 lipca 2020 r. córka wnioskodawczyni – J. Z. zgłosiła telefonicznie do MOPS-u w [...] potrzebę skierowania do domu pomocy społecznej jej matki. W dniu 4 sierpnia 2020 r. W. T. potwierdziła zaś wniosek córki.
Następnie, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i zgromadzoną w sprawie dokumentację ustalono, że W. T. (lat 92) jest wdową, pobiera emeryturę rolniczą i posiada 5-ro dzieci. Jest zameldowana pod adresem [...] w gminie [...], gdzie nieprzerwanie (do 25 lipca 2020 r.) zamieszkiwała wraz z synem A. T. i jego rodziną, na rzecz którego, aktem notarialnym z dnia 17 października 1986 r. (Rep. A nr [...]), przeniosła nieodpłatnie własność nieruchomości, położonej pod tym adresem a stanowiącej gospodarstwo rolne, o łącznej powierzchni [...] m.kw. oraz dom mieszkalny wraz z budynkami gospodarczymi. A.T. ustanowił zaś na rzecz matki – W.. nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą, polegającą na korzystaniu z mieszkania w przekazanym domu mieszkalnym oraz prawo dożywotniego użytkowania części gruntu. Na terenie Gminy Miejskiej [...] wnioskodawczyni przebywała natomiast dopiero od dnia 25 lipca 2020 r., dokąd - jak oświadczyła - z powodu doświadczania przemocy i zaniedbań ze strony syna i synowej została zabrana z miejsca dotychczasowego zamieszkania przez córkę – J. Z. do jej mieszkania. Aktualnie, z uwagi na trudne warunki lokalowe - duże zagęszczenie w mieszkaniu córki, W. T. zamieszkuje zaś w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. [...] (blok sąsiadujący z blokiem córki).
Ponadto Prezydent Miasta [...] podnosił, że na podstawie oświadczeń W. T. i jej córki – J. Z. dotyczących zaniedbań ze strony syna, została wszczęta przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] procedura Niebieskiej Karty. W dniu 21 sierpnia 2020 r. przesłano zatem zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy do Prokuratury Rejonowej dla [...] - [...], które w dniu 24 września 2020 r. zostało przekazane do Prokuratury Rejonowej w [...].
Prezydent Miasta [...] zwrócił również uwagę, że W. T. z powodu wieku i wielu schorzeń somatycznych nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Porusza się przy pomocy balkonika. Nie jest wstanie samodzielnie przygotować posiłku i ubrać się. Wymaga całodobowej opieki. Aktualnie pomoc w tym zakresie zapewnia córka J. Z., która jednak - z uwagi na własny stan zdrowia - nie jest wstanie matce zabezpieczyć niezbędnej opieki.
W związku z powyższym, zdaniem organu uczestniczącego w postępowaniu, w przedmiotowej sprawie nie można było uznać, że miejscowością, w której W.T. przebywała z zamiarem stałego pobytu była Gmina Miejska [...]. Zainteresowana w bardzo krótkim terminie (4 dni od przybycia do [...]) wystąpiła o skierowanie jej do domu pomocy społecznej bo - jak oświadczyła - z uwagi na stan zagrożenia w miejscu dotychczasowego zamieszkania tj. w domu rodzinnym w [...] w gminie [...], brak zapewnienia niezbędnej i koniecznej z uwagi na wiek i schorzenia opieki ze strony syna, zmuszona była jedynie tymczasowo zamieszkać w Gminie Miejskiej [...]. Docelowo natomiast chciała być skierowana do domu pomocy społecznej, zatem nie można było przyjąć, iż w przypadku W. T. zachodził zamiar stałego pobytu na terenie Gminy Miejskiej [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Burmistrz Gminy [...] jak i Prezydent Miasta [...] uznali się niewłaściwymi do wydania decyzji w sprawie skierowania W. T. do domu pomocy społecznej.
Co do zasady, właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1876), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosowanie zaś do treści art. 101 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Z kolei, art. 101 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie składu orzekającego, w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie ten ostatni ze wskazanych wyżej przepisów. Należy bowiem zauważyć, że W.T., choć posiada miejsce zameldowania na pobyt stały w [...] w Gminie [...] i w miejscu tym zamieszkiwała do dnia 25 lipca 2020 r., to jednak miejsce to opuściła ze względu na trudną sytuacje rodzinną i nie wyraża chęci powrotu do niego. Ze względu na trudne relacje z synem i jego rodziną strona została zabrana przez córkę do [...]. Co istotne, zainteresowana ma w chwili obecnej 93 lata, posiada wiele schorzeń somatycznych i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Porusza się przy pomocy balkonika i wymaga całodobowej opieki. Aktualnie, z przyczyn wskazanych wyżej, nie ma możliwości powrotu do poprzedniego miejsca zamieszkania w miejscowości [...], zaś jej pobyt u córki w [...] ocenić należy jako tymczasowy ze względu na złożony wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Nie można zatem zgodzić się z Burmistrzem Gminy [...], iż [...] jest aktualnym miejscem zamieszkania W. T. - w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 25 k.c.
W sprawie nie zachodzą również przesłanki do uznania wnioskodawczyni za osobę bezdomną, gdyż przebywa ona w mieszkaniu, które wynajmuje, co spełnia przesłanki lokalu mieszkalnego (art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611).
Przedstawione wyżej okoliczności świadczą zatem o szczególnej sytuacji osobistej, w jakiej znalazła się zainteresowana, a co uzasadnia przyjęcie, że w sprawie wystąpiły przesłanki do określenia właściwości miejscowej gminy na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. według miejsca pobytu W. T..
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a. - wskazał Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.