Uzasadnienie
We wniosku z dnia 11 października 2016 r. Burmistrz Miasta Szczyrku wystąpił o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, który zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta Katowice w sprawie rozpatrzenia żądania R. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
We wniosku wskazano, że R. P., który złożył w dniu 6 września 2016 r. podanie do Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Katowicach, zamieszkiwał w tym dniu na obszarze Miasta Katowice.
Organ wnioskujący akcentował, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z zainteresowanym wynikało, iż nie mieszkał on na terenie Miasta Szczyrku od dnia 5 maja 2016 r. bo od tego czasu przebywał w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, to jest w "[...]", a która znajdowała się w Katowicach przy ul. [...]. Ponadto zwracał uwagę, że – zgodnie z oświadczeniem zainteresowanego - nie zamierzał on wrócić do Szczyrku, w którym był na stałe zameldowany (lokal przy ul. [...]), gdyż żona zainteresowanego mieszkała w Gliwicach, a więc miała stąd bliski i łatwy dojazd do Katowic i w ten sposób mogła nadal nad mężem sprawować opiekę.
Podniesiono, że R. P. był osobą w podeszłym wieku, wymagającą stałej opieki, której nie mogli mu zapewnić członkowie rodziny, a względy medyczne wykluczały jego samodzielną egzystencję. Taka sytuacja potwierdzała zaś – zdaniem organu wnioskującego – okoliczność, że wszystkie procesy życiowe zainteresowanego koncentrowały się w miejscu obecnego pobytu.
W związku z tym, Burmistrz Miasta Szczyrku, powołując się na treść art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1 i art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) - dalej: "u.p.s.", a także art. 25 k.c. oraz art. 21 § 2 k.p.a., wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta Katowice jako organu właściwego w sprawie.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Katowice wnosił o wskazanie, jako organu właściwego do rozpatrzenia podania R. P. Burmistrza Miasta Szczyrku.
W uzasadnieniu swego stanowiska, uczestnik postępowania zwracał uwagę, że miejscem zamieszkania R. P. było bezspornie Miasto Szczyrk, gdyż pobyt wyżej wymienionego w Katowicach - w świetle cytowanych powyżej przepisów - nie nosił znamion zamieszkania. Zmiana miejsca pobytu zainteresowanego z miejsca zamieszkania w Szczyrku na miejsce pobytu w Katowicach spowodowana była bowiem wyłącznie okolicznościami niezależnymi od niego. Pobyt w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku nie nosił przy tym - zdaniem uczestnika - znamion celowego i świadomego koncentrowania życiowej aktywności na terenie Katowic, a co stanowiło obligatoryjną przesłankę miejsca zamieszkania, o której mowa w art. 25 k.c.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest zatem sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość w sprawach należących do sądów administracyjnych należy zaś do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W realiach niniejszej sprawy wystąpił spór negatywny o właściwość pomiędzy Burmistrzem Szczyrku a Prezydentem Miasta Katowice, który dotyczył ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W związku z tym należy wyjaśnić, że właściwość organu w tego rodzaju sprawach regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) - dalej: "u.p.s.". Zgodnie bowiem z art. 54 ust.1 u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej - w myśl art. 59 ust. 1 u.p.s. - wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie natomiast do treści art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Trzeba w tym miejscu także zauważyć, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem "miejsca zamieszkania". W analizowanej sytuacji istotna jest zatem treść przepisu art. 25 k.c., który przewiduje, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, na który składają się dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu).
W świetle powyższego należało zatem uznać, że decydujące dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej było ustalenie jego miejsca zamieszkania.
W związku z tym wypada wskazać, że - w dacie składania niniejszego wniosku, to jest w dniu 6 września 2016 r. – R. P. podał w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego (i we wszystkich dołączonych doń innych dokumentach), iż miejscem jego zamieszkania jest Szczyrk, ul. [...]. Powyższy adres podano również w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 28 lipca 2016 r. Okoliczność natomiast, że - w dacie składania wniosku - zainteresowany, który miał ponad osiemdziesiąt lat, nie przebywał już pod w/w adresem, wynikała jedynie z faktu znacznego pogorszenia się jego stanu zdrowia (m. in. z powodu otępienia starczego) i konieczności zapewnienia mu w związku z tym stałej i codziennej opieki. Z tego powodu oświadczenie, które podpisała strona, iż (cyt.): "zamierzam na stale przebywać w Katowicach (...). Z uwagi na fakt, że żona moja mieszka w Gliwicach, ma bliski i stały dojazd do Katowic i może spełniać nade mną opiekę" winno być odczytywane jako dopiero chęć zamieszkania w tym mieście (na przyszłość). Dodatkowo wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że w stosunku do osób, u których stwierdzono m. in. otępienie starcze trudno jest w ogóle mówić o istnieniu swobodnej woli w zakresie wyboru miejsca swojego zamieszkania. Z reguły osoba taka jest umieszczana w odpowiedniej placówce, zapewniającej jej odpowiednią, stałą opiekę a zatem dopiero po upływie pewnego okresu czasu jest możliwe dokonanie oceny, czy wszystkie, istotne kwestie życiowe danej osoby koncentrują się w miejscu jej aktualnego, stałego przebywania. W związku z tym sam fakt, że osoba, która ubiega się o skierowanie jej do domu pomocy społecznej, w dacie składania wniosku, już w tego rodzaju domu przebywa, nie może sam z siebie jeszcze przemawiać za uznaniem, że gmina, w której taka placówka się znajduje jest miejscem zamieszkania wnioskodawcy, a zatem to jej organ jest kompetentny do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.
Wskazać również trzeba, że powyższe nie tylko byłoby niezgodne z rzeczywistością, ale w sposób całkowicie nieuprawniony prowadziłoby do nadmiernego obciążania budżetów gmin, w których akurat tego rodzaju placówki zostały umiejscowione.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.