Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Zakopane wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Zakopane – Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakopanem a Prezydentem Miasta Krakowa – Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie – Dział Pomocy Bezdomnym, dotyczącego wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J. C. o pomoc finansową w formie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Miasta Zakopane wskazał, że z dokumentów i akt osobowych J. C. posiadanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zakopanem wynika, iż jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały była Gmina Zakopane – ul. [...] – do 2003r. Podano, że J. C. jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jednak w ocenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakopanem stan faktyczny niniejszej sprawy wyklucza ustalenie właściwości miejscowej tegoż Ośrodka w oparciu o kryterium miejsca ostatniego zameldowania J. C. na pobyt stały w znaczeniu art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2013 r. poz. 182).
Wskazano, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że J. C. nie prowadzi "tułaczego" trybu życia. Od 2008 r. mieszka w Krakowie, na terenie tego miasta pracował też zawodowo od dnia 1 maja 2011 r. do dnia 29 czerwca 2013 r. Jest zarejestrowany Powiatowym Urzędzie Pracy w Krakowie jako osoba bezrobotna, co wiąże się z regularnym zgłaszaniem się do Powiatowym Urzędzie Pracy w Krakowie, gdzie od grudnia 2013 r. będzie otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych. W Krakowie też kilkakrotnie stawał na komisji w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej, schronienia i pracy socjalnej w miejscu zamieszkania, jakim jest miasto Kraków.
Zdaniem Burmistrza Miasta Zakopane powyższe wskazuje na to, że J. C. od wielu lat konsekwentnie dąży do stabilizacji życiowej w Krakowie. Kraków jest zatem centrum życia wnioskodawcy, gdzie przebywa z wolą stałego pobytu.
Wskazano ponadto, że istnieje potencjalna możliwość zamieszkania przez J. C. w Gminie Zakopane, jako gminie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Gmina Zakopane dysponuje bowiem schroniskiem dla osób bezdomnych, jednakże J. C. nigdy nie ubiegał się o miejsce w noclegowni w Zakopanem.
Burmistrz Miasta Zakopane uważa, że sytuacja życiowa J. C. stanowi podstawę do uznania jej za wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą w przypadku ustalenia właściwości miejscowej osoby bezdomnej zastosowanie ma kryterium miejsca ostatniego zameldowania. W ocenie organu w przypadku J. C. zastosowanie ma art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wskazano, że przebywa on w sensie fizycznym w Krakowie oraz wyraża zamiar stałego tam pobytu. Wszelkie sprawy urzędowe także załatwia na terenie Miasta Krakowa.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa wniósł o wskazanie, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku J. C. jest Burmistrz Miasta Zakopane.
Organ podał, że J. C. został wymeldowany z pobytu stałego pod adresem Zakopane, ul. [...], pod którym to adresem znajdował się dom stanowiący własność rodziców jego żony, po śmierci której zmuszony był go opuścić. Od tego czasu zaczął prowadzić tułaczy tryb życia. Organ uznał zatem, że bezdomność J. C. powstała na terenie miasta Zakopane. Podano, że następnie przyjechał do Krakowa, gdzie do chwili obecnej funkcjonuje jako osoba bezdomna — od 2008 r. przebywa w placówkach dla osób bezdomnych – początkowo w Przytulisku św. Brata Alberta przy ul. [...], a od października 2010 r. nieprzerwanie zamieszkuje w Domu św. Brata Alberta przy ul. [...].
Wskazano, że w 2008 r. u J. C. zdiagnozowano chorobę nowotworową, w wyniku której został poddany specjalistycznemu leczeniu — w tym chemioterapii. W związku z pogorszeniem stanu zdrowia został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnoprawności na okres do dnia 30 listopada 2010 r., co stanowiło podstawę do przyznania zasiłku stałego. Wówczas to pobyt J. C. na terenie Krakowa nie budził wątpliwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakopanem w kwestii uznania się za właściwy do wypłaty świadczeń i decyzją z dnia z dnia 6 stycznia 2009 r. przyznał stronie zasiłek stały na okres do dnia 30 listopada 2010 r. Następnie, na podstawie kolejnego orzeczenia, wydanego do dnia 31 grudnia 2013 r. – świadczenie było kontynuowane. Z dniem 1 maja 2011 r. J. C. podjął pracę i w związku z tym zrezygnował z otrzymywanej pomocy. W dniu 1 lipca 2013 r. umowa została rozwiązana (na zasadzie porozumienia stron), a J. C. korzystając z przysługujących mu praw i uprawnień, zarejestrował się w Grodzkim Urzędzie Pracy. Jednakże, z uwagi na fakt, iż przysługiwało mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych dopiero po upływie 90 dni od daty zarejestrowania, to pozostając bez dochodu, zwrócił się o pomoc finansową w formie zasiłku stałego.
W ocenie Prezydenta Miasta Krakowa nie można uznać, że J. C. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż za taki lokal nie można uznać placówki dla osób bezdomnych, która jest placówką pobytu czasowego. Organ uznał, że wobec uznania J. C. za osobę bezdomną, twierdzenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakopanem – działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Zakopane – że w Krakowie ześrodkował on swoje sprawy życiowe, gdyż zarejestrował się w Urzędzie Pracy, stawał na Komisji w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz korzysta z opieki zdrowotnej, schronienia i pracy socjalnej — nie znajduje uzasadnienia. Badanie bowiem zamiaru pobytu osoby bezdomnej w danej miejscowości jest bezprzedmiotowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 powołanej ustawy należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, niemające wspólnego organu wyższego stopnia, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W obu przypadkach spór kompetencyjny (i spór o właściwość) może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu.
W rozpatrywanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Zakopane a Prezydentem Miasta Krakowa w sprawie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J. C. o przyznanie zasiłku stałego.
Stosownie do treści art. 36 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 powołanej ustawy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, o czym stanowi art. 101 ust. 2 powołanej ustawy. Oznacza to, że w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala jej status i gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym (w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy) i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
W niniejszej sprawie z kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, że J. C. jest osobą bezdomną, zaś jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały (do 2003 r.) była Gmina Zakopane, ul. [...].
Wobec powyższego nie można przyjąć, że korzystanie przez J. C. ze schronienia placówki dla osób bezdomnych – Domu Św. Brata Alberta w Krakowie – jest tożsame z jego miejscem zamieszkania. Placówki dla osób bezdomnych są bowiem placówkami pobytu czasowego i nie można ich uznać za lokale mieszkalne w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy.
W oparciu o powyższe oraz o fakt, że – jak wynika z akt sprawy – w tych samych okolicznościach Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zakopanem uznał się za właściwy i przyznał już w przeszłości J. C. zasiłek stały, uznać należy, że w niniejszej sprawie – wobec ciągłej bezdomności J. C. oraz wobec okoliczności, że ostatnim jego miejscem zameldowania jest Zakopane – organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie zasiłku stałego jest Burmistrz Miasta Zakopane.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.