Uzasadnienie
Burmistrz Miasta [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jaki zaistniał pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie właściwości miejscowej organu do rozpoznania wniosku o dofinansowanie pobytu M.M. w Ośrodku Rehabilitacji [...].
W ocenie organu wniosek M.M. z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej - pobytu w domu pomocy społecznej i dofinansowania do pobytu, w istocie jest wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 ustawy o pomocy społecznej) na dofinansowanie pobytu w Ośrodku Rehabilitacji i Wypoczynku [...], gdzie M.M. aktualnie przebywa. Jednocześnie Burmistrz wyjaśnił, iż nieprawidłowe byłoby również wywodzenie właściwości miejscowej Wójta Gminy [...] na podstawie miejsca położenia Ośrodka Rehabilitacji i Wypoczynku [...] na terenie gminy [...]. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby, że gmina [...] będzie ponosiła ekonomiczne koszty udzielania pensjonariuszom ośrodka wsparcia z zakresu pomocy społecznej. Związek pensjonariuszy ośrodka z gminą położenia ośrodka jest czysto przypadkowy i wynika z faktu położenia ośrodka na terenie gminy. Z tylko tej okoliczności nie można zdaniem organu wywodzić właściwości gminy do rozpoznania wniosków pensjonariuszy ośrodka o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej i obowiązku pokrywania kosztów tych świadczeń. Burmistrz Miasta [...] wskazał, iż miejscem zamieszkania strony przed pobytem w Ośrodku Rehabilitacji i Wypoczynku [...] był [...], w którym to mieście M.M. zamieszkiwała wraz z córką i zięciem pod adresem: ul. [...] i w związku z tym to Prezydent Miasta [...] winien był rozpoznać jej wniosek.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...], wnosząc o wskazanie Burmistrza Miasta [...], jako organu właściwego do załatwienia wniosku M.M. wyjaśnił, iż M.M. wnioskująca o ustalenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania do domu pomocy społecznej, ma miejsce zamieszkania w [...] ul. [...] gdzie również jest zameldowana na pobyt stały, zaś w [...] przy ul. [...] przebywa tylko czasowo. Organ przyjął, że nie jest właściwy w sprawie zgodnie z przepisem art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, jak również nie jest właściwy zgodnie z przepisem art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie Prezydenta Miasta [...] skoro wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, uznał że przedmiotem wniosku jest udzielenie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, to w ocenie organu, nie zachodzą przesłanki do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem Miasta [...], a Prezydentem Miasta [...]. Świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego, na zasadach określonych w przepisach art. 101 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej mogą być udzielone przez gminę miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie i w sprawach niecierpiących zwłoki. M.M. nie przebywa obecnie w [...], a z uwagi na to, że przebywa w Ośrodku Rehabilitacji i Wypoczynku "[...]- ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, w związku z czym sytuacja nie jest szczególnie uzasadniona, ani nie znajduje się w sytuacji niecierpiącej zwłoki. Oznacza to zatem, że w obecnej sytuacji - na zasadach określonych w przepisie art. 101 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej - organem właściwym do rozpatrzenia wniosku M.M. jest Burmistrz Miasta [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kwestie dotyczące sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych jakie powstają między organami administracji publicznej reguluje przepis art. 22 k.p.a. (w sprawach załatwianych w drodze decyzji) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r, poz. 1369 dalej jako "p.p.s.a.")
Przez spór o właściwość lub spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej.
W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Burmistrz Miasta [...] jak i Prezydent Miasta [...] uznali się za niewłaściwych do rozpoznania wniosku M.M. o dofinansowanie kosztów pobytu w Ośrodku Rehabilitacji i Wypoczynku [...]. Wnioskujący organ słusznie stwierdził, że wniosek M.M. stanowi w istocie wniosek o przyznanie zasiłku celowego szczególnego, mając na względzie to, że ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje szczególnego świadczenia w postaci takiego dofinansowania oraz, że dochód wnioskodawczyni ubiegającej się o świadczenie przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
Co do zasady, właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Według art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji miejsca zamieszkania, jednak w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż przez miejsce zamieszkania rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pogląd ten odwołuje się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego i zawartej w art. 25 k.c. definicji miejsca zamieszkania.
Uznać zatem należy, że na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 k.c. wskazują dwa czynniki: zewnętrzny – fakt przebywania i wewnętrzny – zamiar stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby, tam też ześrodkowana jest jej aktywność życiowa. Samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (patrz postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OW 154/09).
Z akt sprawy wynika, że M.M., pomimo zameldowania w [...], w związku z potrzebą opieki wynikającą z jej wieku i stanu zdrowia zamieszkała przed dwoma laty w mieszkaniu swojej córki, z nią i jej rodziną. Pozostawała pod opieką rodziny, jednakże ostatnio ze względu na trudności w sprawowaniu opieki, dzięki pomocy córki znalazła się w Ośrodku Rehabilitacji i Wypoczynku [...]. Jak wynika z akt administracyjnych jej pobyt w tym ośrodku nie opiera się na skierowaniu lecz na umowie cywilnoprawnej. Dlatego też wykluczone jest oparcie właściwości miejscowej organu na przepisie art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Przepis ten stosuje się bowiem jedynie w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie mieszka w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania.
Znaczne koszty pobytu w tym ośrodku spowodowały wystąpienie z wnioskiem o przyznanie dofinansowania. Materiał znajdujący się w aktach administracyjnych, a zwłaszcza wywiad środowiskowy wskazuje, że M.M. po opuszczeniu swego dotychczasowego miejsca zamieszkania w [...] znalazła swe centrum życiowe w mieszkaniu córki w [...]. Z uwagi na jej stan zdrowia, wiek i sytuację rodzinną nie jest prawdopodobny jej powrót do miejsca zameldowania w [...]. Równocześnie nie sposób przyjąć, że miejscem zamieszkania M.M. jest obecnie Ośrodek Rehabilitacji i Wypoczynku [...], skoro jej pobyt tam trwa niedługo, a jego kontynuacja uzależniona jest od możliwości finansowych jej i jej rodziny, ewentualnie od uzyskanego dofinansowania.
Przyjąć należy zatem, że skoro w świetle przepisu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, to organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania rozstrzygnięcia jest Prezydent Miasta [...].
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a. jak w sentencji postanowienia.