Uzasadnienie
Prezydent Miasta R., reprezentowany przez dyrektora MOPS w R., złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek z dnia [...] września 2017 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a: Wójtem Gminy B., Wójtem Gminy S. oraz Burmistrzem D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. B. (przebywającego obecnie w Domu Pomocy Społecznej im. Ś. w D.) o przyznanie zasiłku stałego wraz z opłaceniem składki na ubezpieczenie zdrowotne.
W uzasadnieniu organ wskazał, że D. B. (ur. [...] r. w Z.) jest aktualnie, od [...] marca 2017 r., mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej im. Ś. w D. (woj. podkarpackie) na mocy decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2017r. (znak: [...]), zmieniającej na zasadzie art. 155 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. 2016 r. poz. 930 ze zm.) decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. (znak: [...]). D. B. jest mieszkańcem domu pomocy społecznej począwszy od roku 2003, w którym po raz pierwszy został skierowany na pobyt w DPS przez PCPR w Z. decyzją z dnia [...].03.2003 r. (znak: [...]), do czasu zakończenia postępowania sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w G. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich. Ten, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. (sygn. akt [...]), pozbawił rodziców biologicznych władzy rodzicielskiej nad małoletnim D., a jego samego umieścił w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W tym czasie, jak wskazano wyżej, D. B. przebywał już w DPS w T. (gmina B.). W konsekwencji, Sąd Rejonowy w B. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004r. (sygn. akt [...]) zmienił ww. postanowienie w części dotyczącej umieszczenia D. B. w domu pomocy społecznej.
Kolejno, w kwestii przebywania D. B. w DPS zapadały następujące decyzje administracyjne:
- 1. decyzja PCPR w Z. z dnia [...] stycznia 2005 r. (znak: [...]) o skierowaniu do DPS na pobyt stały;
- 2. decyzja PCPR w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. (znak: [...]) zmieniająca ww. decyzję poprzez zmianę skierowania z DPS w T. do Domu Pomocy Społecznej im. J. w R. (zmiana na wniosek zainteresowanego);
- 3. decyzja Prezydenta Miasta w R. (poprzez działającego z up. Z-cę Dyrektora MOPS w R.) z dnia [...] stycznia 2017 r. (znak: [...]) zmieniająca ww. decyzję poprzez zmianę skierowania z DPS w R. do Domu Pomocy Społecznej im. Ś. (zmiana na wniosek zainteresowanego).
W wyniku ostatniego z powyższych rozstrzygnięć, D. B. przebywa w DPS w D., gdzie został zameldowany na pobyt czasowy od dnia [...] marca 2017 r. do [...] marca 2018 r.
W dniu [...] marca 2017r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D.wysłał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wniosek zainteresowanego wraz z kompletem dokumentów o przyznanie zasiłku stałego i jednoczesne opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu, jako właściwego w sprawie.
Gmina B., uznając się za niewłaściwą, przekazała sprawę zainteresowanego do załatwienia Gminnemu Ośrodkowi Pomocy w S., na zasadzie art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. gminie która skierowała osobę do domu pomocy społecznej. Według ustaleń GOPS w B., D. B. bezpośrednio przed umieszczeniem w DPS był zameldowany na terenie Gminy S. - w miejscowości J. m. [...] (w okresie [...].12.1993 r. do [...].04.2003 r.).
GOPS w S., uznając się również w tej sprawie za niewłaściwy, zwrócił do GOPS w B., pismem z dnia [...].04.2017 r., wniosek strony, wskazując w uzasadnieniu swego stanowiska, że Gmina S. nie kierowała zainteresowanego do DPS, stąd art. 101 ust. 6 ww. ustawy o pomocy społecznej nie ma do niej zastosowania, a sam zainteresowany, zaraz po urodzeniu wraz z matką przeniósł się do Gdyni i nie zamieszkiwał na terenie Gminy S..
W następstwie, Wójt Gminy B. skierował wniosek (pismo z dnia [...].05.2017 r.) do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku strony o zasiłek stały i składki na ubezpieczenie zdrowotne. SKO w Z. podjęło w tym zakresie postanowienie z dnia [...] czerwca 2017 r. (znak: [...]), w którym odmówiło rozstrzygnięcia sporu o właściwość. W konkluzji uzasadnienia wskazano, że "Pan D. B. już jako nastolatek przebywał w Specjalnych Ośrodkach Szkolno-Wychowawczych - najpierw w G. potem w Z.. Do domu pomocy społecznej, jako pierwsze, skierowało go Starostwo Powiatowe w Z.. Potem Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w B. kieruje go do Domu Pomocy w R.. Zaś w 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. kieruje go do Domu Pomocy Społecznej w D..
Zatem GOPS w B. nigdy nie był organem kierującym Pana B. do domu pomocy społecznej. To samo dotyczy Gminy S.. Nie tylko nie można uznać, iż jest to gmina, w której ostatnio zamieszkiwał Pan B., ale również nigdy nie kierowała go do jakiegokolwiek DPS. Oznacza to, że spór o właściwość w ogóle nie powinien toczyć się pomiędzy tymi organami. Organem, który jako ostatni kierował Pana D. B. do DPS w D. jest MOPS w R.."
W następstwie powyższego, GOPS w B. pismem z dnia [...] lipca 2017 r. przekazało wniosek strony wraz z dokumentacją do załatwienia MOPS w R., podtrzymując cyt. wyżej stanowisko SKO w Z., iż skoro MOPS w R., jako ostatni z organów, podejmował rozstrzygnięcie w sprawie skierowania zainteresowanego do DPS (wydając decyzję zmieniającą poprzednie skierowanie), to tym samym Prezydent Miasta R. jest organem właściwym w sprawie wniosku o zasiłek stały dla mieszkańca DPS.
Po szczegółowej ocenie argumentacji przedstawionej przez GOPS w B. oraz przeprowadzonej analizie dokumentów załączonych, nie sposób zgodzić się z tezą sformułowaną w przedmiocie sprawy zarówno przez SKO w Z., jak i ostatecznie przez GOPS w B..
Organ podniósł, iż do sprawy wniosku zainteresowanego, jako złożonego przez mieszkańca domu pomocy społecznej, nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jak podnosi GOPS w B., a art. 155 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym "do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania wydanego przed dniem [...] stycznia 2004 r. stosuje się dotychczasowe przepisy o właściwości miejscowej gminy".
Z uwagi na fakt, iż D. B. po raz pierwszy został skierowany do domu pomocy społecznej w roku 2003, zastosowanie w tym przypadku, zgodnie z dyspozycją ww. przepisu art. 155 ust. 1, będą miały przepisy art. 37 ustawy z dnia 29 listopada o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 maja 2004 r. (wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. która spowodowała utratę mocy obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca stałego pobytu lub ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby ubiegającej się o świadczenie.
Jak wynika z treści przedstawionych regulacji, w przypadku osób skierowanych do domu pomocy społecznej, zastosowanie znajdował art. 37 ust. 1 ww. ustawy, odnosząc kwestię właściwości gminy do zasady miejsca stałego pobytu lub ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby ubiegającej się o świadczenie. W odniesieniu do tej grupy świadczeniobiorców, ustawodawca nie wprowadził żadnych szczególnych rozwiązań (w treści dalszych ust. tego przepisu), tak jak to ma miejsce w przypadku osób skierowanych do domu pomocy społecznej już pod rządami "nowej" ustawy o pomocy społecznej, tj. od dnia 1 maja 2004 r.
Tu, bezspornie zatem zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stwierdzający, iż dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek Wójt B. podniósł, że w jego ocenie organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta R., jako organ gminy, która jako ostatnio skierowała D. B. do domu pomocy społecznej. W tym zakresie Wójt Gminy B. podziela ocenę wyrażoną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. w ww. postanowieniu z dnia [...] czerwca 2017 r. Obecnie D. B. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w D., do którego został skierowany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R.. Miasto R. jest więc gminą, która ostatnio skierowała wnioskodawcę do domu pomocy społecznej.
Wójt Gminy S. oraz Burmistrz Miasta D. nie odpowiedzieli na wniosek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku.
Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Dla mieszkańca domu pomocy społecznej właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej (art. 101 ust. 6). W myśl art. 155 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej, na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 r., stosuje się dotychczasowe przepisy o właściwości miejscowej gminy, tj. przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.
Z kolei art. 155 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. wskazuje, że w stosunku do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 r., decyzje zmieniające decyzje o odpłatności i o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje starosta właściwy ze względu na położenie domu. Przepis art. 37 ust. 1 uprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenia, a w sprawach nie cierpiących zwłoki - według miejsca pobytu tej osoby.
W niniejszej sprawie istotne zatem jest czy D. B., będący obecnie mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej im. Ś. w D., skierowany został do placówki – domu opieki społecznej przed dniem [...] stycznia 2004 r., czy też po tej dacie. Od tego bowiem zależy uznanie, które przepisy prawa znajdą w sprawie zastosowanie - przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czy też ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalony stan faktyczny wskazuje, że zainteresowany jest mieszkańcem kolejnych domów opieki społecznej od 2003 r., kiedy to po raz pierwszy został skierowany na pobyt w DPS przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Z. decyzją z dnia [...] marca 2003 r., do czasu zakończenia postępowania sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w G. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich. Ten, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r., sygn. akt [...], pozbawił rodziców biologicznych władzy rodzicielskiej nad małoletnim D., a jego samego umieścił w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
Następnie D. B. był kierowany do różnych domów opieki społecznej, aby w końcu, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], zostać skierowanym do Domu Opieki Społecznej im. Ś. w D.. Wskazać jednak należy, że kolejne zmiany miejsca zamieszkania w określonym domu pomocy społecznej nie mogły - w tym przypadku - wpłynąć na ocenę właściwości organu. W tej sprawie zastosowanie znajduje bowiem art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Tym samym przyjąć należało, że aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miejscowość D.. W tej miejscowości, a dokładnie w znajdującym się w niej Domu Pomocy Społecznej, D. B. fizycznie przebywa i tam koncentrują się obecnie ważne dla niego sprawy życiowe. Tam również korzysta z całodobowej opieki.
Organem właściwym do rozpoznania wniosku D. B. o przyznanie zasiłku stałego wraz z opłaceniem składki na ubezpieczenie zdrowotne jest zatem Burmistrz Miasta D. - gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.