Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Wójta Gminy D., wnioskiem z dnia 19 grudnia 2016 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Domu Samotnej Matki w K. oraz zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że K. B. podaniem z dnia 17 listopada 2016 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie zasiłku celowego oraz zasiłku okresowego. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że K. B. zameldowana była na pobyt stały w O., gmina D. Z miejscowości tej została jednak wymeldowana w trybie administracyjnym. Zainteresowana do dnia 31 grudnia 2015 r. była wychowanką Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w [...]. Po opuszczeniu Stowarzyszenia wyjechała T. Obecnie, od dnia 15 listopada 2016 r., przebywa w Domu Samotnej Matki "[...]" w K. W Ośrodku tym zajmuje samodzielne mieszkanie z kuchnią i łazienką. MOPS w K. zawiadomieniem z dnia 21 listopada 2016 r. przekazał podanie K. B., do rozpatrzenia zgodnie z właściwością, do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Kierownik GOPS w D. występując o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, podkreślił, że K. B. po opuszczeniu Stowarzyszenia nie powróciła do O., lecz zamieszkała wraz z partnerem w K. Mimo wcześniejszych zapewnień nie złożyła wniosku o przydział lokalu mieszkalnego w Gminie D. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wystawione przez [...] ZOZ Ginekologiczno-Położniczy w K. zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że K. B. pozostaje pod opieką tej poradni. Powyższe oznacza, że aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanej jest K. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku K. B. powinien być Prezydent Miasta K. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Dyrektor MOPS w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., podkreślił, że w sprawie bezsporne jest, że miejscem ostatniego zameldowania K. B. na pobyt stały była miejscowość O. Obecnie zainteresowana nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały, co oznacza, że jest osobą bezdomną. Pobyt K. B. w Domu Samotnej Matki ma wyłącznie charakter czasowy. Zamieszkiwanie w takim domu nie spełnia wymogów miejsca zamieszkania. Dlatego przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku K. B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Domu Samotnej Matki w K. oraz zasiłku okresowego jest Wójt Gminy D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy D. a Prezydentem Miasta K. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku K. B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Domu Samotnej Matki w K. oraz zasiłku okresowego.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. - dalej jako "u.p.s."),, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. W przypadku każdego z nich określone przesłanki muszą być spełnione łącznie. Pierwsza sytuacja odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, natomiast druga dotyczy osoby, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i jednocześnie posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm. - dalej jako "ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego"), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie czy K. B. można uznać za osobę bezdomną.
W sprawie bezsporne jest, że K. B. nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały. Obecnie zainteresowana przebywa w Domu Samotnej Matki w K. Pomieszczenia zajmowane przez zainteresowaną przeznaczone są - co do zasady - do krótkotrwałego pobytu osób wymagających pomocy i wsparcia. Pomieszczenia w schroniskach, noclegowniach i innych podobnych miejscach mają umożliwić przetrwanie w godnych warunkach do czasu, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Nawet, gdy stan taki z różnych przyczyn przedłuża się, to pobyt we wspomnianych miejscach nie traci charakteru czasowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pobyt w takiej placówce nie może być traktowany jako służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. A zatem pomieszczeń, w których K. B. obecnie przebywa, nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Skoro w sprawie niesporne jest, że K. B. nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały oraz że przebywa w ośrodku, który nie stanowi "lokalu mieszkalnego", to zachodzą przesłanki do uznania K. B. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania K. B. na pobyt stały była miejscowość O., gmina D., to przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Domu Samotnej Matki w K. oraz zasiłku okresowego jest Wójt Gminy D. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.