Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 8 listopada 2019 r. Burmistrz Miasta L. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta L. a Wójtem Gminy Ł. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.F. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że miejscem zamieszkania oraz zameldowania J.F. jest miejscowość [...], ul. [...], gdzie posiada mieszkanie w budynku gospodarczym mieszczącym się obok domu jej zmarłej córki i zięcia (aktualnie zamieszkuje tam zięć ze swoją obecną partnerką). W okresie od dnia [...] lipca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r., na skutek otępienia, J.F. przebywała na oddziale psychogeriatrycznym SPSZOZ w L. W wypisie ze szpitala wskazano konieczność zapewnienia wnioskodawczyni całodobowej opieki w warunkach DPS. W dniu [...] września 2019 r. J.F. została odwieziona karetką pogotowia do swojego domu w [...]. Z uwagi na niemożność zapewnienia jej opieki przez zięcia, a także z jego inicjatywy, została odwieziona do córki mieszkającej w L. W dniu [...] października 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek J.F. przekazany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. We wniosku wskazano, że wnioskodawczyni nie przebywa na terenie [...], dlatego właściwym do jego rozpatrzenia jest OPS w L. Z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia [...] października 2019 r. wynika, że u córki w L. przebywa jedynie gościnnie i zamierza wrócić do swojego domu w [...].
Wskazała ponadto, że jej centrum życiowe znajduje się na terenie gminy Ł., albowiem tam posiada lekarza rodzinnego, znajomych, a także korzysta z usług opiekuńczych. Podniosła także, że wszystkie swoje oszczędności przekazała córce i zięciowi na budowę domu, zaś sama do dnia umieszczenia w szpitalu, tj. [...] lipca 2019 r., mieszkała w budynku gospodarczym mieszczącym się obok niego. Z wywiadów przeprowadzonych przez pracownika socjalnego w dniach [...] i [...] października 2019 r. wynika, że córka wnioskodawczyni nie ma możliwości zapewnienia jej opieki, gdyż sama jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga wsparcia, korzystając z usług opiekuńczych. We wniosku nadmieniono także, iż w dniu [...] października 2019 r. wnioskodawczyni udała się do swojego miejsca zamieszkania w [...] z zamiarem pozostania tam na stałe, jednakże miała problem z dostaniem się do niego z powodu wymiany zamka przez zięcia, który nadto oświadczył, że nie może zapewnić jej opieki i dlatego ponownie wróciła do L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Przedmiotowy spór jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta L. a Wójtem Gminy Ł. ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe do rozpoznania wniosku J.F. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Zgodnie z treścią art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) - zwanej dalej u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w tej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie natomiast z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową organu ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Zwrócić uwagę należy, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) - zwanej dalej k.c. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 k.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym, o miejscu zamieszkania w świetle wskazanego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. W doktrynie wskazuje się, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności, a mianowicie zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania (zob. W. Popiołek, Glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993 r., III CZP 76/93, PS 1995, nr 3, s. 83).
Okoliczności stanu faktycznego pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (zob. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 30 marca 2006 r., I OW 265/05, Lex nr 198360). Ponadto, zamieszkanie w danej miejscowości połączone jest zwykle z określonym tytułem prawnym do lokalu i posiadaniem w nim przedmiotów niezbędnych do materialnej egzystencji.
Dokonując analizy okoliczności niniejszej sprawy na potrzeby rozstrzygnięcia zaistniałego sporu, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na oświadczenie samej J.F., która w dniu [...] października 2019 r. jednoznacznie stwierdziła, że jej pobyt u córki w L. ma charakter jedynie tymczasowy. Pobyt w tej miejscowości wynika wyłącznie z powodu braku możliwości korzystania z dotychczas zajmowanego mieszkania, ze względu na postawę jej zięcia, który oświadcza, że nie jest w stanie zapewnić jej opieki, a także dokonał wymiany zamka w drzwiach zamieszkiwanego przez wnioskodawczynię budynku. Wnioskodawczyni zameldowana jest na terenie gminy Ł. w miejscowości [...]. Miejscowość tę wskazuje również jako miejsce swojego zamieszkania. W miejscowości tej ma lekarza rodzinnego, znajomych, a także korzysta z usług opiekuńczych. Wskazuje to jednoznacznie, że to na terenie tej gminy znajduje się jej centrum życiowe.
Tym samym, należy wskazać, że pobyt wnioskodawczyni w L. jest zdeterminowany koniecznością zapewnienia odpowiedniej opieki związanej z zaleceniami zawartymi w wypisie ze szpitala i nie może przesądzać o tym, że to miejsce pobytu (corpus) winno stanowić zasadniczy element składający się ustalenie miejsca zamieszkania zainteresowanej. Wnioskodawczyni wyraźnie deklaruje, że jej pobyt w L. ma charakter tymczasowy, zaś wola powrotu do domu w [...], nakazuje przyznać zamiarowi stałego pobytu (animus) zasadnicze znaczenie przy określeniu miejsca jej zamieszkania.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać, iż właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Wójt Gminy Ł. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 1 u.p.s., postanowił jak w sentencji.