Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 16 lutego 2021 r. (data nadania przesyłki), Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu (cyt.): "o właściwość miejscową".
Uzasadnienie wniosku stanowiła informacja o rodzajach dokumentów, dołączonych do wniosku, takich jak (cyt.): "wywiad środowiskowy z dnia 06.11.2020 r. data wpływu 12.11.2020 r. wraz z dokumentami Pana K. R. zamieszkałego ul. [...]. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego Nr [...] z dnia 19.11.2020 r. Decyzję Nr [...] z dnia [...].12.2020r. uchylającą od 01.12.2020r. decyzję z dnia [...].04.2019r. Nr [...] przyznającą prawo do zasiłku stałego i ubezpieczenia zdrowotnego. Pismo [...] z dnia 10.12.2020 kierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] oraz pismo OPS [...]Nr [...] z dnia 21.12.2020 data wpływu 30.12.2020r. przekazujące wniosek Pana K.R. o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego i ubezpieczenia zdrowotnego wraz z kartą rozeznania telefonicznego i kompletem dokumentów do rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową".
Ponadto w w/w wniosku organ wnioskujący przytoczył treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 2020 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020r. poz.1876), zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie oraz wskazał na treść art. 25 Kodeksu cywilnego, w myśl, którego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Wskazano też, że Ośrodek Pomocy Społecznej [...] w swoim piśmie dnia z 21 grudnia 2020 r. powoływał się wprawdzie, że K..R. w każdej chwili może utracić miejsce schronienia w lokalu, w którym przebywa i zamieszkać w schronisku dla bezdomnych a jeśli taka sytuacja będzie miała miejsce to K.R. stanie się osobą bezdomną (a w związku z tym Gmina [...] – na zasadzie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej będzie gminą właściwą dla załatwienia jego sprawy), ale obecnie K. R. nie jest jednak osobą bezdomną, gdyż zamieszkuje w [...] przy ul. [...].
W lokalu tym ma zaś zapewnione miejsce do spania i zaspokajania podstawowych potrzeb. Jego czynności życiowe koncentrują się na stałym przebywaniu w [...], a nie w miejscowości, w której posiada ostatnie swoje miejsce zameldowania na stałe. W związku z powyższym, Wójt Gminy [...] przesłał komplet dokumentów do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie celu rozstrzygnięcia wskazanego na wstępie sporu o właściwość miejscową.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wyjaśnił, że zaistniały pomiędzy nim a Wójtem Gminy [...] spór o właściwość dotyczył rozpoznania wniosku K.R. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem uczestnika postępowania, w powyższej sprawie właściwym był organ wnioskujący, ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy – K. R..
Powołując się na dokumentację zgromadzoną w aktach administracyjnych, a zwłaszcza na treści zawarte w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, Prezydent [...] podnosił, że K. R. (lat 54) korzystał wprawdzie z lokalu, należącego do J.M., ale w sposób odpowiadający jedynie korzystaniu z noclegowni. W ciągu dnia wnioskodawca nie mógł bowiem pozostawać w tym lokalu. W związku z tym przebywał on w siedzibie Zgromadzenia [...], gdzie korzystał z pomocy w formie: obiadów, odzieży oraz usług pralniczych i kąpielowych.
Z tych powodów uczestnik postępowania twierdził, że korzystanie przez K. R. z lokalu położonego przy ul. [...] w [...] nie nosiło znamion zamieszkiwania w tym lokalu. K. R. pozostawał zatem w istocie osobą bezdomną a okoliczność ta uzasadniała przyjęcie właściwości Wójta Gminy [...] w sprawie przyznania w/w żądanych świadczeń, gdyż na terenie tej Gminy strona posiała ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały.
Podkreślono też, że do końca listopada 2020 r. K. R. korzystał z zasiłku stałego przyznanego mu decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], która następnie została przez organ wnioskujący uchylona decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r.
Jednocześnie jednak w piśmie z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] Prezydent [...] poinformował Sąd, że stosując przepis art. 23 k.p.a., wydał w dniu [...] marca 2021 r. decyzję nr [...], przyznającą K. R. zasiłek stały w wysokości 645 zł miesięcznie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 12 grudnia2022 r. tj. do czasu ważności orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania zasiłku stałego. Ponadto orzekł również o przyznaniu w/w pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł na zakup żywności (decyzja z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]) i pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 50 zł na zakup środków czystości (decyzja z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]). Zdaniem bowiem uczestnika postępowania, przyznanie pomocy finansowej K. R. stanowiło "czynności niecierpiące zwłoki" w rozumieniu art. 23 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w dacie wniesienia przedmiotowego wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość (16 lutego 2021 r.) powstałego pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem [...] rzeczywiście istniał spór co do tego, który organ – ze względu na właściwość miejscową - był uprawniony do rozstrzygania w przedmiocie wniosku K. R. z dnia 15 grudnia 2020 r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sytuacja ta zmieniła się jednak z dniem wydania przez Prezydenta [...], to jest z dniem [...] marca 2021 r., decyzji nr [...]. Decyzją tą bowiem organ uczestniczący w postępowaniu orzekł o przyznaniu K. R. zasiłku stałego w wysokości 645 zł miesięcznie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 12 grudnia 2022 r. Decyzją tą więc Prezydent [...] orzekł o roszczeniu K. R. a tym samym spowodował, iż w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez Sąd nie istniał już spór o właściwość a zatem postępowanie w tym przedmiocie stało się bezprzedmiotowe.
W związku z tym, że w piśmie z dnia 4 marca 2021 r. Prezydent [...] akcentował, iż wydając w/w decyzję z dnia [...] marca 2021 r., powołał się na treść art. 23 k.p.a., wyjaśnić należy, że zgodnie z tym przepisem, do czasu rozstrzygnięcia sporu o właściwość organ administracji publicznej, na którego obszarze wynikła sprawa, podejmuje tylko czynności niecierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub słuszny interes obywateli i zawiadamia o tym organ właściwy do rozstrzygnięcia sporu.
Jak zatem z powyższego wynika, przepis art. 23 k.p.a. odnosi się do "czynności", które nie cierpią zwłoki a nie do wydawania "rozstrzygnięć" (orzeczeń) w sprawie. Jak przyjmuje zgodnie doktryna, w trybie art. 23 k.p.a. (cyt.): "organ władny jest podejmować czynności tylko takie, które nie cierpią zwłoki ze względu na ochronę dwóch dóbr, tj. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Chodzi tu zatem o zabezpieczenie możliwości zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, który w razie zwłoki w działaniu uległby np. zniszczeniu, nie byłby dostępny." (vide: Barbara Adamiak i Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H.BECK, Warszawa 2017 str. 173). "W przypadku wszczęcia sporu o właściwość organ administracji nie może wydać decyzji w sprawie, ponieważ wydanie decyzji nie jest czynnością niecierpiącą zwłoki ze względu na interes społeczny lub słuszny interes obywateli" (vide: Piotr Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. XIII WKP 2021 – komentarz do art. 23 k.p.a. system LEX).
Podzielając w pełni powyższe stanowisko, skład orzekający uznał zatem, że z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia przez Prezydenta [...] w przedmiocie wniosku K. R. z dnia 15 grudnia 2020 r. dotyczącego udzielenia pomocy w formie zasiłku stałego i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, okoliczność, iż w sentencji wspomnianej decyzji z dnia [...] marca 2021 r. Prezydent [...] podał, że w/w decyzja została wydana m. in. na podstawie art. 23 k.p.a., nie miała żadnego znaczenia. Fakt, że w dacie rozstrzygania przez Sąd przedmiotowego sporu o właściwość, spór ten przestał istnieć (bo wcześniej orzeczono co do wniosku strony o przyznanie jej zasiłku stałego), skutkowało przyjęciem, że rozstrzyganie o właściwości organu, który w tej sprawie winien orzekać stało się – jak wyżej wspomniano - bezprzedmiotowe.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 15 § 2 w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji, ubocznie jedynie zauważając, że sposób korzystania z lokalu mieszkalnego, będącego przedmiotem umowy zawartej przez osobę uprawnioną do tego lokalu z inną osobą, jest kwestią istotną tylko dla stron umowy. Nie wpływa na ocenę, że osoba, której umożliwiono na podstawie umowy korzystanie z takiego lokalu (jego części) przebywa w lokalu mieszkalnym.