Postanowienie NSA z 3 czerwca 2015 r., I OW 29/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 czerwca 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Katowice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Starostą Rypińskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania

Sprawa

sprawy dotyczącej ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo wychowawczej postanawia: wskazać Starostę Rypińskiego jako organ właściwy w sprawie

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący
Sędzia NSA Monika Nowicka
Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz sprawozdawca
starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk protokolant

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Katowice wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Starostą Rypińskim, poprzez wskazanie organu właściwego w sprawie ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W uzasadnieniu wniosku podano, że małoletnia N. W. została przyjęta do Domu Dziecka "[...]" w Katowicach na podstawie notatki urzędowej Komisariatu II Policji w Katowicach w dniu 21 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Katowicach V Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. sygn. akt V Nsm 1175/13/Z orzekł o umieszczeniu małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W dniu 4 września 2014 r. ustał pobyt wychowanki w ww. domu dziecka, z uwagi na osiągnięcie przez nią pełnoletniości, jednak nierozstrzygnięta została kwestia, który powiat właściwy jest do zwrotu kosztów pobytu w tej placówce. Wnioskodawca podał, że N. W. urodziła się w Rypinie i nadal posiada tam stałe zameldowanie przy ul. [...]. Przed umieszczeniem w placówce przebywała u swoich dziadków w Katowicach przy ul. [...], jednakże posiadała tam zameldowanie czasowe, a opieka nie była orzeczona sądownie. Zanim trafiła pod opiekę dziadków, przebywała w Rypinie pod ww. adresem u swojej matki – A. P. Wobec tego pismem z dnia 24 stycznia 2014 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach przekazał postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt V Nsm 1175/13/Z zgodnie z właściwością do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rypinie. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rypinie (któremu sprawę przekazano) pismem z dnia 28 lutego 2014 r. wskazało, że nie jest organem właściwym do umieszczenia i ponoszenia kosztów pobytu małoletniej w ww. placówce. Wobec tego w dniu 24 marca 2014 r. ponownie przekazano temu Centrum postanowienie Sądu Rejonowego o umieszczeniu małoletniej w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rypinie w dniu 10 czerwca 2014 r. zawiesiło postępowanie z powodu przekazania do Sądu Rejonowego w Katowicach wniosku o określenie miejsca zamieszkania małoletniej N. W. W dniu 3 października 2014 r. Centrum ponownie wskazało, że nie jest organem właściwym w sprawie.

Mając powyższe na uwadze wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej jako "Kc"), jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Od 1998 r. dziecko nie przebywało stale u żadnego z rodziców więc nie można ustalić jego miejsca zamieszkania w oparciu o powołany przepis. Z kolei zamieszkiwanie u dziadków, których opieka nad wnuczką nie była formalna, nie zmienia miejsca zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 26 Kc. Zgodnie z kolei z treścią art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332) jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. W tej sytuacji właściwym w sprawie jest Powiat Rypin.

W odpowiedzi na wniosek Starosta Rypiński wskazał, że w treści art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej mowa jest o ostatnim miejscu zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W przypadku N. W. był to powiat katowicki, tym bardziej że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że małoletnia wychowywana była od 2 roku życia przez babcię zamieszkałą w Katowicach. Tam też uczęszczała do Szkoły Podstawowej i Gimnazjum, a od 1 września 2012 r. była uczennicą Zespołu Szkół Handlowych w Katowicach. W Katowicach małoletnia korzystała również z usług medycznych. W tej sytuacji, skoro oczywistym jest ostatnie miejsce zamieszkania małoletniej, powiatem właściwym do ponoszenia kosztów jej pobytu w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie jest powiat Rypiński.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "Ppsa", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Przez spór kompetencyjny (o właściwość), o którym mowa w art. 4 Ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice, reprezentowanym przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach a Starostą Rypińskim, albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Przy ustaleniu powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej istotny jest stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej (por. art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 126/13; https://cbois.nsa.gov.pl).

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania" nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 Kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Nie jest kwestionowane przez organy pozostające w sporze, że od 1998 r. dziecko nie przebywało na stałe u żadnego z rodziców, a przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej N. W. przebywała u dziadków. Powyższe oznacza, że nie jest możliwe ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dzieci w rodzinie zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie natomiast z art. 191 ust. 2 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Dopiero w dalszej kolejności, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3 cyt. przepisu).

W niniejszej sprawie możliwe jest wskazanie powiatu miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały, bowiem w aktach administracyjnych znajduje się potwierdzenie zameldowania N. W. w Rypinie. W tej sytuacji możliwe było zastosowanie reguły określonej w art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W świetle podniesionych wyżej okoliczności stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, organem właściwym w sprawie ponoszenia wydatków za pobyt N. W. w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym jest Starosta Rypiński.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 4 Ppsa, postanowił jak w sentencji.