Uzasadnienie
Pismem z 3 lutego 2020 r. Wójt Gminy C. wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie wniosku o przyznanie pomocy w formie schronienia.
Wójt Gminy C. wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3 grudnia 2019 r. przez pracownika socjalnego MOPS w L. z A. Z. wynika, że jest on osobą bezdomną, nie posiada stałego miejsca pobytu, zamieszkuje w pustostanach. Jest rozwiedziony, posiada czwórkę dzieci, które zamieszkują w województwie l. i z którymi nie utrzymuje żadnych kontaktów. Jest zarejestrowany w PUP P. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz korzysta z usług medycznych w L. Jest objęty stałą pomocą ośrodka w L. począwszy od 2001 aż 2019 r. Od ponad 20 lat nie zamieszkuje w miejscowości ostatniego zameldowania na pobyt stały (miejscowość Granice Gmina C.), co potwierdza jego była żona. Od tego samego okresu zamieszkuje w miejscowości L. Z zebranej dokumentacji wynika, że doszło do trwałej utraty więzi z gminą ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały z powodu sytuacji rodzinnej, a życie klienta koncentruje się w miejscowości L. W związku z okresem zimowym oraz bezdomnością została A. Z. udzielona pomoc w formie skierowania do schroniska wraz z opłatą za pobyt i wyżywienie. Decyzją z [..] grudnia 2019 r. Burmistrz L. postanowić skierować go do schroniska dla bezdomnych oraz zobowiązać MOPS w L. do opłacenia kosztu pobytu klienta w tym miejscu. W dalszej kolejności Wójt Gminy C. podał, że w dniu 17 grudnia 2019 r. do siedziby MOPS w C. wpłynęło pismo z informacją, że A. Z. otrzymał skierowanie do schroniska dla bezdomnych oraz jego wniosek o dalszy pobyt w schronisku. Wójt Gminy C. nie uznaje się za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku i przekazał go celem załatwienia Burmistrzowi L. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Burmistrz Gminy L. podał, że A. Z. był w okresie od 30 listopada 1987 r. do 4 lipca 2000 r. zameldowany na pobyt stały w miejscowości G. i jest to jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Aktualnie jest osobą bezdomną, bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w P. bez prawa do zasiłku. Nie deklarował zamiaru pobytu na terenie L., a miejsca, w których przebywał nie można uznać za miejsce zamieszkania. Nie przebywał na terenie L. w sposób ciągły i nieprzerwany. Z uwagi na to, że wymagał usług opiekuńczych, ponieważ nie mógł się samodzielnie poruszać, decyzją z [..] grudnia 2019 r. Burmistrz L. skierował go do schroniska dla bezdomnych w miejscowości N. na czas określony od [..] grudnia 2019 r. do [..] grudnia 2019 r. W grudniu 2019 r. klient wystąpił do MOPS w L. z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie kontynuacji pobytu w schronisku. Organ podał, że zgodnie z art. 101 § 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zdaniem organu, okoliczności niezamieszkiwania w gminie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały od kilkunastu lat i nieutrzymywania żadnych kontaktów z tą gminą nie należą do przesłanek podlegających badaniu przy ustalaniu właściwości organu, albowiem w sprawach pomocy społecznej przepis zakłada fikcję prawną dla potrzeb tego rodzaju spraw, a to w celu zagwarantowania bezdomnemu, który z oczywistych powodów częściej niż inne osoby zmienia miejsce zamieszkania, łatwego dostępu do świadczeń z pomocy społecznej. Mając to na uwadze, zdaniem organu właściwy w sprawie jest Wójt Gminy C. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Organy w sporze wyrażają odmienne stanowisko co do tego, jakie przepisy ustawy o pomocy społecznej regulujące właściwość organów administracji publicznej w sprawach związanych z udzielaniem pomocy społecznej powinny być stosowane w niniejszej sprawie. Wójt Gminy C. stoi na stanowisku, iż doszło do trwałego zerwania więzi z Gminą C., która jest gminą ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały z powodu sytuacji rodzinnej, a życie A. Z. koncentruje się od 20 lat w miejscowości L. w Gminie L. Burmistrz Gminy L. stoi z kolei na stanowisku, iż w sprawie winna znaleźć zastosowanie reguła wynikająca z przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. W sprawie niesporne jest, iż zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Podstawą prawną dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość są przepisy art. 101 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. - dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z ustępem 1 art. 101 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy chodzi o świadczenia wymienione m.in. w art. 37 – 42 i 47 – 50 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3 i 4).
Z poczynionych przez organy ustaleń faktycznych wynika, iż zainteresowany przebywa na terenie Gminy L. od ok. 20 lat. W tym okresie czasu zerwał wszelkie kontakty z miejscowością G. położoną w Gminie C., w której był ostatnio stale zameldowany. Nie utrzymuje kontaktów z byłą żoną oraz czwórką wspólnych dzieci zamieszkałych na terenie Województwa L. Jest zarejestrowany w PUP P. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz korzysta z usług medycznych w L. Począwszy od 2001 r. do nadal jest objęty pomocą OPS w L. Zerwanie kontaktu z miejscem ostatniego zameldowania i pobytu zbiegło się w czasie z przeprowadzeniem się do miejscowości L. Z zebranej dokumentacji wynika także, że w 2019 r. w związku z okresem zimowym, stanem zdrowia oraz bezdomnością została mu udzielona pomoc społeczna przez Burmistrza Gminy L. Decyzją z [..] grudnia 2019 r. Burmistrz L. postanowić skierować A. Z. do schroniska dla bezdomnych oraz zobowiązać MOPS w L. do opłacenia kosztu jego pobytu w tym miejscu. Bezsporne jest, iż nie dysponuje on aktualnie w L. tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego, a w czasie całego pobytu w L. nie zameldował się na pobyt stały, gdyż przebywał w miejscach, które nie były lokalami mieszkalnymi. Od bliżej nieustalonego okresu jest osobą bezdomną, która pomieszkiwała w pustostanach, ogródkach i tym podobnych miejscach.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż L. nie są miejscem zamieszkania dla zainteresowanego w rozumieniu przepisów prawa meldunkowego. Całokształt okoliczności faktycznych wskazuje jednakże, że zainteresowany A. Z. zerwał w sposób trwały więzi z poprzednim miejscem swojego zamieszkiwania i zameldowania w Gminie C., w której koncentrowało się jego życie w latach 1987-2000. Opuszczając to miejsce przeniósł się do Gminy L., gdzie zorganizował całość swoich sprawach istotnych dla niego życiowo przy uwzględnieniu zastrzeżenia, iż dokonał wyboru stylu życia charakterystycznego dla osoby bezdomnej. Na terenie Gminy L. przebywa od ok. 20 lat, leczy się tutaj, korzysta od wielu lat z pomocy OPS w L., zarejestrował się w PUP w P. jako osoba bezrobotna, zajmuje się zbieractwem złomu, z którego utrzymuje się. Dodać przy tym należy, że obszar właściwości miejscowej PUP w P. obejmuje Gminę L. Jednocześnie w tym czasie nie odwiedzał miejscowości G. i nie utrzymywał żadnych kontaktów (również telefonicznych) ze swoją rodziną, w tym przede wszystkim z żoną i z dziećmi. Obie gminy dzieli znaczna odległość.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. W okolicznościach niniejszej sprawy, mając na uwadze art. 16 ust. 1 i 2 i art. 166 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 17 u.p.s., za szczególnie uzasadnioną sytuację osobistą osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, uzasadniającą zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s., uznać należy trwałą utratę związku między A. Z. a gminą ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały, tj. Gminą C. (por. postanowienia NSA z: 19 lipca 2017 r., I OW 77/17 i 28 maja 2014 r., I OW 19/14, www.cbosa), opuszczenie tej gminy przed ok. 20 lat oraz przebywanie od tego momentu na terenie Gminy L. Na przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą A.Z. wskazuje także załatwianie przez ten okres wszystkich sprawy życiowych przez zainteresowanego w Gminie L., w tym korzystanie z różnorakich usług publicznych takich jak pomoc społeczna udzielana mu przez OPS w L., świadczenia medyczne, ubezpieczenie zdrowotne związane z rejestracją jako osoba bezrobotna w PUP w P. Zrealizowane zostały także pozostałe przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s., bowiem przedmiotem wniosku są świadczenia, o których mowa w 37 – 42 i 47 – 50 u.p.s., a A.Z. przebywa na terenie Gminy L. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń z pomocy społecznej winien być Burmistrz Gminy L.