Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Sosnowca wnioskiem z [...] października 2017 r. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Sosnowca a Burmistrzem Czerska w sprawie z wniosku A.S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i wydania decyzji administracyjnej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wniosek A. S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego został przekazany do Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu w wyniku uznania braku swojej właściwości przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Czersku. Jak ustalono, wnioskodawca nie korzystał z pomocy Ośrodka w Sosnowcu. Ostatnio był zameldowany na pobyt stały w Sosnowcu przy ul. [...], z którego to adresu został w dniu [...] 2002 r. wymeldowany decyzją administracyjną.
Na terenie Gminy Sosnowiec nie mieszka. Z nadesłanej zaś dokumentacji, w tym z wywiadu środowiskowego, wynika, że strona mieszka w W. w Schronisku dla Osób Bezdomnych. Nie posiada jednakże skierowania do tego Schroniska z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czersku, ani też decyzji przyznającej schronienie. W Gminie Czersk posiadał zameldowanie na pobyt czasowy od dnia [...] stycznia 2002 r. do [...] stycznia 2003 r. W Gminie tej się urodził i mieszka tam jego ojciec. Od kwietnia 2016 r. A. S. jest osobą bezdomną i od tego czasu przebywa na terenie K. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. od dnia [...] maja 2016 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie z jego oświadczeniem, poszukuje on zatrudnienia, osobiście stawił się w kilku firmach i złożył dokumenty aplikacyjne. Podejmuje się też wykonywania prac dorywczych u okolicznych gospodarzy. Ponadto, w 2016 r. złożył w Urzędzie Miasta w Czersku wniosek o przydział lokalu socjalnego. W dniu [...] sierpnia 2017 r. złożył zaś oświadczenie, że swoje plany życiowe wiąże z Gminą Czersk.
Jak zaznaczono we wniosku, z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] sierpnia 2017 r. można wywieść, że A.S. był objęty pomocą Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czersku. W piśmie tym GOPS w K. odwołuje się do wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2016 r. przesłanego do Ośrodka w Czersku.
Z powyższego wynika, że A. S. nie zamieszkuje na terenie Gminy Sosnowiec, a zatem Gmina Sosnowiec nie jest gminą właściwą do rozpatrzenia wniosku. Swoje plany życiowe wiąże on natomiast z Gminą Czersk, co potwierdza oświadczenie strony z [...] sierpnia 2017 r. Nie jest on natomiast osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek przebywa on w Schronisku dla Osób Bezdomnych w W., to jednak nie posiada skierowania do tego schroniska, ani też nie wydano decyzji przyznającej schronienie. W powyższych okolicznościach Schronisko służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych A. S. W tej sytuacji można jednoznacznie uznać, że centrum życiowe strony koncentruje się w Gminie Czersk.
Burmistrz Czerska, reprezentowana przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czersku wniosła o rozstrzygnięcie przedstawionego sporu o właściwość poprzez wskazanie Prezydenta Sosnowca do rozpoznania wniosku A. S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. W ocenie tego organu strona jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, a zatem stosownie do art. 101 ust. 2 tej ustawy właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. O statusie strony świadczy fakt, że przebywa ona od półtora roku w Schronisku dla Bezdomnych w W. Dla oceny tej okoliczności nie jest istotne, że przebywa ona w tej placówce bez skierowania, ani decyzji przyznającej schronienie. Są to wyłącznie kwestie formalne, o których dopełnienie powinien zabiegać Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K., na którego obszarze działania funkcjonuje to Schronisko.
Prawidłowości postawionej tezy nie przeczą również argumenty o pobycie czasowym w miejscowości Czersk, czy fakcie pobytu jego ojca w tym mieście. Wnioskodawca nigdy bowiem nie był zameldowany na pobyt stały w miejscowości Czersk.
Z "ostrożności procesowej" wskazano także, że w przypadku braku możliwości uznania A. S. za osobę bezdomną, istotnym dla rozstrzygnięcia sporu będzie miała okoliczność, iż jego centrum życiowe i miejsce zamieszkania znajduje się w miejscowości W., która leży na terenie Gminy K., a zatem właściwym byłby Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o który mowa w art. 4. Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta Sosnowca a Burmistrzem Czerska jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku A. S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego.
Wspomniany wyżej wniosek miał swoje oparcie w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, ze zm.), która w art. 36 pkt 1 lit. b wymienia zasiłek okresowy jako jedno ze świadczeń realizowanej pomocy. Zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 tej ustawy, właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W ust. 2 przyjęto zaś, że w przypadku wniosku osoby bezdomnej, gminą właściwą do jego rozpatrzenia jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o pomoc na pobyt stały. Jedynie z przypadkach uzasadnionych szczególną sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, czy w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwość organu wyznacza miejsce pobytu takiej osoby. Wydatki poniesione przez gminę przyznającą świadczenie w miejscu pobytu podlegają zwrotowi przez gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania albo ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały (ust. 7).
Jednocześnie omawiana ustawa zawiera definicję osoby bezdomnej, którą – po myśli art. 6 pkt 8 – jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym, w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w przedmiotowej sprawie, warunkującym wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy było ustalenie, czy wnioskujący o przyznanie świadczenia pomocowego – A. S. - jest osobą bezdomną, czy też zamieszkuje na terenie Gminy Czersk, ewentualnie na terenie Gminy K. Złożoność sprawy wynika bowiem z sytuacji, w której to - jak wynika z nadesłanych akt - wniosek o pomoc został złożony za pośrednictwem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na terenie właściwości którego znajduje się Schronisko dla Osób Bezdomnych w W., zgodnie z intencją wnioskodawcy do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czersku, a następnie został przekazany do Ośrodka w Sosnowcu, jako właściwego z uwagi na miejsce ostatniego stałego zameldowania.
Okolicznością w sprawie bezsporną jest, że zainteresowany do [...] marca 2002 r. posiadał stałe zameldowanie w Sosnowcu. Po wymeldowaniu w trybie administracyjnym posiadał jedynie zameldowanie czasowe na terenie Gminy Czersk, z którą wiąże swoje plany życiowe. Pobyt w Schronisku dla Bezdomnych w W. nie wynika z realizacji uprawnienia przyznanego w drodze decyzji administracyjnej.
W zamian za wykonywane prace porządkowe uzyskuje tam nocleg i ciepły posiłek. Podejmuje się też prac dorywczych u miejscowych gospodarzy. Brak tytułu prawnego do przebywania w tym Schronisku nie stanowi jedynej okoliczności, którą należało rozważyć. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1610, ze zm.), lokalem jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, chociaż nie jest nim pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. W świetle powyższej definicji trudno zatem uznać pomieszczenie w Schronisku dla osób bezdomnych za lokal mieszkalny - w rozumieniu ww. ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.
W rezultacie należało uznać, że chociaż A.S. od kilku lat przebywa w W., Gmina K., wiążąc swoją przyszłość z Gminą Czersk, to jego sytuacja odpowiada definicji osoby bezdomnej, zawartej w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
Powyższe prowadzi więc do wniosku, że organem właściwym do rozpoznania wniosku A. S. o przyznanie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta Sosnowca, co nie stoi na przeszkodzie by pracę socjalną z podopiecznym prowadził organ w Czersku, czy K. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.